"Ünlülərin varisləri"

Bizim oxucu və tamaşaçı zövqümüzüm formalaşması çox vaxt böyük yazıçı, illüstrator-rəssam, tərcüməçi və başqalarının uşaqları, nəvə-nəticələrindən asılı olur. Məhz bu varislər nəyin harada və nə qədər nəşr olunacağını təyin edirlər.

Məhz onların sayəsində yeni, əvvəllər heç yerdə çap olunmamış əsərlər, gündəlik və məktublar ortaya çıxır. Məhz onların entuziazm və zəhmətkeşliyi doğma yazıçıları, onların yubileylərini, haqqındakı xatirələri unudulmağa qoymur.

Axar.az bu yeni layihəsində oxucularına məşhur yazıçı, şair, tərcüməçi və naşirlərin doğma övladları və bu, ya digər yolla onların varisləri olmuş insanların taleyindən danışacaq.

Aqata və Arçibald Kristinin yeganə qızları Rozalinda Marqaret Klarissa Hiksdir. O, 5 avqust 1919-cu ildə Torkda, Devon qraflığında (İngiltərə) anadan olub. Rozalinda etiraf edirdi ki, anasının məşhurluğuna baxmayaraq, heç vaxt ailədə özünü rahat hiss etməyib və bacardığı qədər şəxsi ambisiyalarını qoruyaraq öz həyatını yaşamağa çalışıb. O, anasının müəmmalı şəkildə yoxa çıxması dönəmlərini çox ağır yaşayıb. Xatırladaq ki, Aqata Kristi ərinin xəyanətini və boşanmaq niyyətini öyrəndikdə qəflətən 11 gün yoxa çıxır. Bu əhvalat 1926-cı ildə, qızın 7 yaşı olanda baş verir. Yazıçı qayıtdıqda isə hər şeyi qısamüddətli amneziya ilə izah edir. Xeyli sonralar psixoloqlar böyük detektiv ustasının həyatının bu epizodunu araşdırarkən diaqnoz qoymaqda tərəddüd etmişdilər. Onlar belə hesab edirdilər ki, Kristi ərini incitmək, bəlkə də sadəcə, onu qətlə yetirilməsindən şübhələnməyə vadar etmək istəmişdi. Üstündən illər keçdikdən sonra qızı bu əhvalatın hamıya məlum olmasının ona necə ağır zərbə vurduğunu xatırlayırdı. Bəs necə! Qorxu, gərəksizlik və atılmaq duyğusu, atasına qarşı şübhə və bütün bu hadisələrin sonu olaraq anasının psixi nasazlığı... Rozalinda Hiks etiraf edirdi ki, anası heç vaxt yoxa şıxmasının səbəbləri haqqında onunla danışmaq istəmirdi, deyirdi ki, heç nə xatırlamır.

Valideynləri ayrıldıqdan sonra da Hiks atası ilə daim əlaqə saxlayır. Atalığı, anasının ikinci əri arxeoloq Maks Mallouenlə də qarşılıqlı mehriban münasibətləri olur. Gələcəkdə arxeoloq alan Rozalindanın peşə seçiminə də atalığının təsiri olub. 1941-ci ildə o, Kralın Valliya oxçuları polkunun əsgəri Hubert Priçarda ərə gedir, 1944-cü ildə əri döyüşdə həlak olduqdan sonra isə dul qalır. 1949-cu ildə Entoni Hiksə ərə gedənədək oğlu Metyunu tək böyüdür.

Rozalinda Hiks 1968-ci ildə qocalmış anası və atalığının yanında olmaq və onlara yardım edə bilmək üçün Devon qraflığına köçür. Bu vaxtlar Aqata Kristi məhdud məsuliyyətli cəmiyyət təşkil etmişdi və onun əsərlərinin bütün hüquqları bu cəmiyyətə məxsus idi. 60-cı illərin ortalarında cəmiyyətin aksiyalarının nəzarət paketi artıq satılmışdı, Kristinin özünə isə aksiyaların yalnız az bir qismi düşürdü. Ancaq bu pay onun əsərlərinə qarşı istənilən manipulyasiyaya veto qoymağa imkan verirdi. Aqata Kristinin ölümündən sonra 1976-cı ildə Rozalinda Hiks bütün hüquqları ilə bərabər cəmiyyətin bu aksiyalarının varisi oldu. O, anasının ədəbi irsinin bütövlüyü və keyfiyyətinin müdafiəçisi rolunu öz üzərinə götürdü və bu rolda özünü dürüst, bəzən isə sərt adam kimi büruzə verdi.

Rozalindanın şəxsi həyatda necə bir insan olması haqqında əlimizdə məlumat yoxdur, ancaq o, üzərinə götürdüyü Kristinin varisi kimi ictimai bir vəzifəni qeyrət və səylə yerinə yetirdi. Hiks çox diqqətlə izləyirdi ki, anasının yazdığı kitablar Aqata Kristinin ədəbi yaradıcılığını nüfuzdan salan hər hansı bir layihədə istifadə edilməsin.

1979-cu ildə "Aqata" filmi ekranlara çıxdı, Filmdə Aqatanı məşhur aktrisa Venessa Redqreyv oynayırdı. Aydın məsələdir ki, filmdə Kristinin yoxa çıxması əhvalatı önə çəkilmişdi. Bundan bir il əvvəl yazıçının qızı filmin çəkilişlərinə mane olmaq üçün çox çalışır, lakin əlindən heç nə gəlmir. Anasının tərcümeyi-halının nəşrinə qarşı da xeyli mübarizə aparmalı olur. Bir neçə illik təkidli rədd cavablarından sonra, nəhayət, 1980-ci illərin əvvəllərində axır ki, Aqata Kristinin bioqrafiyasının nəşrinə icazə verir. Beləliklə, 1984-cü ildə Canet Morqanın çoxsaylı müsbət rəylər almış kitabı işıq üzü görür. Lakin Rozalinda kitabı kəskin tənqid edir. Çünki burada müəllif yoxa çıxma faktını olduğu kimi təsvir etsə də bu müəmmalı epizoda öz şərhlərini də vermişdi. Rozalinda isə buna tab gətirə bilmirdi.

1995-ci ildə Hiks müasir "Sıfra yaxın" (Towards Zero) filminin müasir şəraitdə süjet xəttinə kəskin mövzuların daxil edilməsilə çəkilişlərini planlaşdıran kinoşirkətlərə qarşı "səlib yürüşünə" başladı. Hiksin fəaliyyəti ona gətirib çıxartdı ki, Aqata Kristinin və onun əsas qəhrəmanlarının adı ilə əlaqədar istənilən məqamdan istifadə etmək şirkətlərə qadağan edildi. Film çıxdı və çox ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Şözsüz ki, "Aqata Kristi" kimi bir brendi itirmək müvəffəqiyyətə olan şansı çox aşağı salacaqdı.

Hiks Aqata Kristi cəmiyyəti təkil edir və ömrünün sonunadək onun prezidenti olur. Devid Suşe və Coan Hikson (görünür, xanım Hiks bütün zamanların və xalqların bu ən yaxşı Erkül Puaro və miss Marplını qəbul edirmiş) fondun vitse-prezidentləri idilər. Cəmiyyətin nizamnaməsində Aqata Kristi irsinin "həddən artıq bayağılaşmış kommersiya obyektinə çevrilməsinin qarşısını almaq" vəzifəsinə xüsusi fikir verilirdi. Ancaq çox güman ki, Rozaldina Hiks buna sözün yaxşı mənasında nail ola bilməyib. "Aqata Kristi" çox gözəl, iqtisadi baxımdan uğurlu, yəni tamamilə kommersiyalaşmış brenddir.

Yazıçının qızı 1968-ci ildən Dart çayı sahilindəki irsi "Qrinvey" malikanəsində yaşayır. O da anası kimi 85 yaşında vəfat edir. 2000-ci ildə Hiks ərazinin böyük hissəsini Milli fondun mülkiyyətinə keçirmişdi. 2002-ci ildə milli fond onun bir vaxtlar "Qrinvey"də saldığı bağın qapılarını geniş ictimaiyyətin üzünə açır. Hazırda "Qrinvey Haus" evinin özü də ictimai muzeydir.

Hiks vəfat edərkən ailənin və yaxud da fondun (təəssüf ki, bunu dəqiqləşdirmək mümkün deyil) varidatı 600 mln. funt sterlinq idi.

Hazırda Kristi fonduna Rozaldina Hiksin oğlu Metyu Priçard rəhbərlik edir. Maraqlıdır ki, nəvəsinin cəmi doqquz yaşı olanda Aqata Kristi "Siçan tələsi" pyesinin hüquqlarını ona hədiyyə etmişdi. Bu pyes indiyədək dünya ədəbiyytının ən məşhur əsərlərindən biri hesab olunur. Nəvə əvvəlki kimi varislik işləri ilə, nəşr, ekanlaşdırma, tamaşa və "detektiv kraliçasının" irsi ilə bağlı bütün məsələlərlə məşğul olur.

Metyu Priçardın üç övladı var. Şübhə etməyə dəyməz ki, Aqata Kristi Kristilərin dördüncü nəslini də maddi cəhətdən çox əla təmin edib. "Bəs nə üçün varislərindən heç birisi yazıçı olmayıb?" – sualına cənab Priçard belə cavab verir: "Axı nə üçün? Məgər biz nənəmizdən daha yaxşı ola bilərikmi?"