Qazaxıstanda son illər təbii və tarixi-mədəni obyektlərdə vandalizm halları barədə dəfələrlə məlumat yayılıb.

Axar.az xəbər verir ki, bu hallar qayaların üzərinə adların və digər yazıların yazılmasından qədim petroqliflərin zədələnməsinədək müxtəlif əməlləri əhatə edir.

Məlumata görə, belə hərəkətlər alimlər, yerli sakinlər, sosial şəbəkə istifadəçiləri, milli parkların nümayəndələri və dövlət orqanları tərəfindən pislənilib. Qaydaları pozan şəxslər inzibati və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunublar. Hadisələrdən birini Qazaxıstan Prezidenti Qasım-Jomart Tokayev də açıq şəkildə pisləyib.

1. Boralday petroqlifləri, Türküstan vilayəti

2022-ci il sentyabrın 13-də “Kazaxstanskaya pravda” qəzeti Boralday petroqliflərinin zədələnməsi barədə məlumat yayıb. Bir neçə qədim təsvir daş səthindən qoparılmış, daşların üzərində təzə qopma izləri müşahidə olunmuşdu. İnsanlar qədim rəsmlərin yanında, bəzən isə birbaşa onların üzərində adlar, doğum tarixləri və müasir təsvirlər həkk etmişdilər. Məqalədə göstərilən tarixdə baş vermiş tək bir hadisədən deyil, abidənin uzun müddətdir davam edən dağıdılması problemindən bəhs olunurdu.

Qazaxıstan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki Bauırjan Baytanayev petroqliflərin mədəni və tarixi sərvət olduğunu vurğulamış, petroqliflərin təcili olaraq qorunmalı və mühafizə altına alınmalı olduğunu bildirmişdi.

2. Katon-Karaqay Milli Parkı, Şərqi Qazaxıstan vilayəti

2025-ci il iyunun 18-də “YK.kz” nəşri Katon-Karaqay Milli Parkındakı qayaların üzərinə aerozol boya ilə yazılar yazıldığını bildirib. Materialda Arşatı kəndi yaxınlığında yerləşən və hərbi xidmətini başa vurmuş əsgərlərin imzalarını qoyduqları “Dembel daşı”, həmçinin Raxmanov bulaqlarına gedən avtomobil yolu boyunca yerləşən, turistlərin yazı və qraffitilərlə doldurduqları qaya qeyd olunurdu. Söhbət zamanla yaranmış problemdən gedirdi, ayrı-ayrı yazıların nə vaxt yazıldığı göstərilmirdi.

Milli park daşların üzərinə rəsmlər çəkməməyə və təbii mühiti pozmamağa çağırıb. “Vremya” qəzetinin 2025-ci il iyulun 3-də dərc etdiyi materialda park nümayəndələrinin mövqeyi belə ifadə olunub: “Bu, xatirə deyil, vandalizmdir!” Parkdan bildirilib ki, aerozol boyanın tərkibindəki kimyəvi maddələr daşa nüfuz edərək onun təbii strukturunu pozur, mamır və şibyələrə zərər verir.

3. Qarqaralı Milli Parkı, Karaqanda vilayəti

2026-cı il mayın 2-də Qarqaralı Milli Parkının qayalarında yenidən yazılar peyda olub. Halbuki aprelin sonunda həmin qayalar “Taza Qazaxıstan” ekoloji aksiyası çərçivəsində təmizlənmişdi. Qayalardan birinin üzərində “İrina + Yuri. Artyom 02.05.2026. Şaxtinsk” yazısı yer alıb.

Polis yazıların obyektlərin zədələnməsinə və təbii görünüşünün pozulmasına səbəb olduğunu bildirərək hadisədə iştirak edən şəxslərin müəyyənləşdirilməsinə başlayıb. Bu barədə 2026-cı il mayın 4-də məlumat yayılıb.

Mayın 7-də polisin Şaxtinsk şəhərinin 49 yaşlı sakinini müəyyənləşdirdiyi məlum olub. Onun barəsində “Xırda xuliqanlıq” maddəsi üzrə inzibati icraat başlanıb, materiallar məhkəməyə göndərilib. Polis Departamenti bölgənin sakinlərini və qonaqlarını ətraf mühitə qayğı ilə yanaşmağa, təbii sərvətləri qorumağa çağırıb.

4. İbıqtı Say ərazisi, Mangistau vilayəti

2026-cı il mayın 12-də “Kazinform” agentliyi İbıqtı Say ərazisindəki daşların üzərinə soyadını, adını və avtomobilinin dövlət qeydiyyat nişanını yazmış şəxsin cəzalandırıldığı barədə məlumat yayıb. Həmin şəxsin Mangistau vilayətinin 21 yaşlı sakini olduğu müəyyənləşdirilib. Polisin məlumatına görə, vandalizm faktı üzrə cinayət işi başlanıb və məhkəmə ona 25 sutka həbs cəzası təyin edib.

Həmin şəxs yazıları təmizləməyə məcbur edilib. Daha sonra, 2026-cı il mayın 21-də Qazaxıstan Prezidenti Qasım-Jomart Tokayev hadisəni açıq şəkildə pisləyib. O, “mədəniyyətsizliyin, barbarlığın, yəni vandalizmin utancverici təzahürlərinin” qarşısının alınmasının vacibliyini vurğulayıb.

5. Butakov dərəsi, İle-Alatau Milli Parkı

2026-cı il mayın 17-də “İnformburo.kz” saytı İle-Alatau Milli Parkının ərazisində, Butakov şəlaləsi yaxınlığındakı daşların üzərinə çoxsaylı yazılar yazıldığını bildirib. Parkın əməkdaşları hadisədə iştirak edən şəxsləri müəyyənləşdiriblər. Onların “Gemini Education” təhsil mərkəzinin şagirdləri olduğu məlum olub.

Baş verənlər vandalizm faktı kimi qiymətləndirilib. Milli parkın məlumatına görə, aparılan söhbətdən sonra şagirdlər bu cür hərəkətlərin yolverilməz olduğunu anlayıb, birlikdə ərazini təmizləyib və daşların üzərindəki yazıları tamamilə siliblər. Onlar vurduqları zərərə görə üzr də istəyiblər.

6. Sibin gölləri, Şərqi Qazaxıstan vilayəti

2026-cı il avqustun 24-də FBRK nəşri Rusiya vətəndaşlarının Sibin göllərindəki Şalkar gölünün yaxınlığında yerləşən qayanın üzərinə boya ilə iri hərflərlə “Sankt-Peterburq” yazdığını bildirib. Şahidlər baş verənləri videoya çəkiblər və görüntülər sosial şəbəkələrdə yayılıb.

Nəşrin məlumatına görə, video sosial şəbəkə istifadəçilərinin narazılığına səbəb olub. Şərqi Qazaxıstan vilayətinin Polis Departamenti yazını yazan əcnəbilərin müəyyənləşdirildiyini açıqlayıb. Onlar Qazaxıstan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 505-ci maddəsi üzrə inzibati məsuliyyətə cəlb olunub, həmçinin onlarla izahat xarakterli söhbət aparılıb. Materialın dərc edildiyi vaxt polis yazının silinməsi işlərinin davam etdiyini bildirirdi.

Qeyd edək ki, bir neçə gün öncə bir qrup turist Şuşada qayalıqların üzərinə Vətən müharibəsi şəhidlərinin adlarını yazmışdı.