Axar.az
Yuxarı

Axar.Az Logo

Xan Bayandur Bəkili bura göndərmişdi - Foto

Ana səhifə Gündəm
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının izi ilə yola çıxmışıq. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin "Kitabi-Dədə Qorqud"un alman dilində ilk tərcüməsi və nəşrinin 200 illiyinin qeyd edilməsi haqqında sərəncamı yolumuza işıq salıb.

 

Dastanın nişan verdiyi iz bizləri Qaraca Çoban yurdu Xocavənd rayonu ərazisindəki Nərgiztəpəyə, Qax rayonundakı Kürmük məbədi yaxınlğında yerləşən Bəkilin məzarına apardı, gələcəkdə də Şamaxıda yerləşən Qazanxan oylağına, Gədəbəydə yerləşən Təpəgöz qalasına, Sabirabadda yerləşən Qaragünəy kəndinə və başqa məkanlara aparacaqdır.

 

Bu dəfə yolumuz Qax rayonuna, Oğuz qəhrəmanı Bəkilin uyuduğu torpağadır.

 

2015-ci ilin yanvarından başlayaraq, Azərbaycan Respublikası millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşavirliyinin təşkilatçılığı və Dövlət müşaviri Kamal Abdullayevin rəhbərliyi ilə silsilə tədbirlər keçirilir. Beynəlxalq kollokvium əhəmiyyəti baxımından bu tədbirlərin əsasını təşkil etdi. 20-yə yaxın ölkənin türkoloq alimlərinin iştirakı ilə Bakıda keçirilən Kollokviumda  "Kitabi-Dədə Qorqud" abidəsinin alman şərqşünas alimi Henrix Fridrix fon Dits tərəfindən üzə çıxarılması, nəşr edilməsi və dünya elm aləminə tanıdılmasının 200 illiyinə həs olunan tədbirlər planı hazırlandı. Əsas məqsəd dastanda adı keçən qəhrəmanlar, toponimlər, məkanlar haqında dolğun məlumat toplamaq, Azərbaycan xalqının əxlaq dəyərlərini, qədimdən qoruduğu multikultural əhvalını daxildə və xaricdə təbliğ etməkdir.

 

Qorqudşünas alimlərin araşdırmalarına görə, "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında əksini tapan hadisələr, canlandırılan obrazlar, işlənən ifadələr mifik düşüncə məhsulu olmaqdan çox uzaqdır. O yerlər bu gün də həmin adlarla var, o qəhrəmanların məzarlarını tapmaq mümkündür, müasir azərbaycanlıların dilində əski ifadələr indi də tez-tez işlənir. Konkret fakt söyləyək: Ötən ay Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondu, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi və Bakı Slavyan Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə Dövlət müşaviri Kamal Abdullayevin rəhbərlik etdiyi böyük nümayəndə heyəti "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının izinə düşüb Xocavənd rayonunun Nərgiztəpə ərazisinə yol aldı. 4 rayonda - Beyləqan, Xocavənd, Tərtər, Bərdə rayonlarında geniş tədbirlər keçirildi. Yerli ictimaiyyət nümayəndələrinin, dövlət qurumlarının, alimlərin "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı haqqında səsləndirdikləri dəyərli bilgilər bir daha onu deməyə əsas verdi ki, Nərgiztəpə yüksəkliyi dastan qəhrəmanı Qaraca Çobanın oylağı olub, xalqın real qəhrəmanı olan bu şəxsiyyətin məzarı da məhz Nərgiztəpədədir.

 

Bu əsaslandırmanın ardından Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamın ruhuna uyğun olaraq, yaxın günlərdə məsul qurumlar üzərlərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməyə başlayacaq. Xocavənd rayonunun Nərgiztəpə ərazisindəki Qaraca Çobanın məzarının əbədiləşdirilməsi gözlənilir. Böyük missiyaya start verilir. Kürmük məbədi ətrafında dastan qəhrəmanı Bəkilin məzarının əbədiləşdiriləcəyi də bu missiyanın davamıdır.  

 

"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında Bəkil belə təsvir edilir: "Qam Ğan oğlu Bayındır xan yerindən durmuşdu. Yüksək evini qara yer üzərində ucaltmışdı. Hündür alaçığı göy üzünə dirənmişdi. Min yerdə ipək xalçalar döşətdirmişdi. İç Oğuz və Daş Oğuz bəyləri toplaşmışdılar. Doqquz tümənlik Gürcüstanın xəracı gəldi: bir at, bir qılınc və bir çomaq gətirdilər. Bayındır xan bərk dilxor oldu. Dədəm Qorqud gəldi, şadlıq havası çaldı. "Xanım, niyə qanın qaralıb?" – dedi. Deyir: "Necə qaralmasın, hər il qızıl-gümüş gəlirdi, cavanlara-bəylərə verirdik, xatirləri şad olurdu. İndi bunları kimə verək ki, onunçun xoş olsun?".    Dədə Qorqud deyir: "Xanım, bunun üçünü də bir igidə verək, oğuz elinə qaravul çəksin!". Bayındır xan "Kimə verək?" – dedi, sağına-soluna baxdı. Heç kim razı olmadı. Bəkil deyilən bir igid vardı. Ona baxdı, dedi: "Sən nə deyirsən?" Bəkil razı oldu. Qalxdı, yeri öpdü. Dədəm Qorqud gətirilən qılıncı onun belinə bağladı. Çomağı çiyninə saldı, yayı qoluna keçirdi. Bəkil şahanə ayğırı çəkdirib mindi. Qohum-əqrəbasını ayırdı, ev-eşiyini yığışdırdı, oğuz elindən köçdü. Bərdəyə, Gəncəyə gedib məskən saldı. Gedib doqquz tümənlik Gürcüstan sərhəddində çadır qurdu. Qaravulçuluq elədi. Buralara yad kafir gəlsə idi, başını oğuz elinə hədiyyə göndərərdi".

 

Qorqud dastanlarını ətraflı araşdıran alimlərin yekdil qənaətindən çıxış etsək, Bəklin çadır qurduğu yer Qax rayonu ərazisindədir. Daha dəqiqi, I-III əsirlərdə inşa edilən, Ay məbədi kimi tanınan Kürmük Alban Məbədinin ətrafı Bəkilin mənzil-qərargahı olub. Məbəd IV-VII, VII-IX əsrlərdə yenidənqurmaya məruz qalıb. Ay məbədinin taleyinə dəfələrlə yenilənmək yazılıbmış. Tarix və yenilənmək bir-birinin əksinə məhfumlar olsa da, Ay məbədini Kürmük kilsəsinə çevrilməkdən xilas edə bilməyib. Qafqazda Pravoslav Xristianlığının Bərpası Cəmiyyəti və xristianlığı qəbul etmiş ingiloyların ianəsi ilə 1892-94-cü illərdə qədim alban məbədinin qalıqları üzərində Kürmük kilsəsi tikilib. Proses bununla da sona çatmayıb. 2003-cü ildə məbəd yenidən təmirə bağlanıb. Təmir işləri Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən aparılıb, hazırda tikili bu qurum tərəfindən qorunur.  Hazırda yerli azərbaycanlılar və Azərbaycan vətəndaşı olan gürcülər, o cümlədən Gürcüstan vətəndaşları ildə iki dəfə Kürmük məbədini ziyarət edirlər. 

 

Bəkilin təmsil etdiyi eli-obanı məhz bu ərazidə qoruması ehtimalı ona görə çoxdur ki, Qaxın ən yüksək məkanında tikilən Kürmük Ay məbədinin ətrafından baxanda Gürcüstan sərhəddi açıq-aydın görünür. Diqqətlə baxsan, sərhəddi keçən adamı adi gözlə də görmək mümkündür. "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında belə bir abzas var: "Ov ovlayıb gəzərkən qabağına bir yaralı keyik çıxdı. Bəkil onun üstünə at saldı. Buğanın arxasından yetişdi. Yay kirişini boynuna atdı. Buğa acıqlanmışdı. Özünü uca bir yerdən atdı. Bəkil atın cilovunu saxlaya bilməyib, keyiklə bərabər uçundu. Sağ oyluğu qayaya toxunub sındı". Alimlər hesab edir ki, Bəkilin yıxıldığı qaya Kürmük məbədinin yaxınlığındadır. Həqiqətən də məbəd sıldırım qaya üzərində tikilib.

 

Ötən gün  Azərbaycan Respublikasinin Prezidenti yanında Bilik Fondunun icraçı direktoru Oktay Səmədov və Fondun əməkdaşları, Millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşaviri xidmətinin məsləhətçisi Sərraf Hüseynov, Milli Elmlər Akademiyasının alimləri Qax rayonunda oldular.

 

Qax rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı Musa Şəkiliyev və yerli ictimaiyyət nümayəndələri ilə görüşün nəticəsindən bir daha bəlli oldu ki, nəinki Bəkilin Qorqud dastanlarında haqqında danışılan başqa qəhrəmanların, məkanların, hadisələrin Qax, Şəki, Zaqatala, Xocavənd, Sabirabad, bir sözlə ölkəmizin müxtəlif əraziləri ilə sıx bağlılığı var. Məktəb direktorlarının, tarix müəllimlərinin, kitabxana rəhbərlərinin, yerli təhsil iadarəsi əməkdaşlarının, Bilik Fondu nümayəndəliyinin, şagird və tələbələrin qatıldığı konfransda Prezident Administrasiyasının təmsilçisi Sərraf Hüseynov səfərin məqsədi barədə məlumat verdi. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin məlum sərəncamını xatırladan S.Hüseynov bildirdi ki, ki, "Kitabi-Dədə Qorqud"un izi ilə ölkəmizi qarış-qarış gəzərək, tarixi canlandırmaq və bu tarixin bir parçası olduğunu dərk etmək insana milli iftixar hissi yaşadır: "Hər birinizin bu hissi yaşamağa haqqı var. Yaşadığınız rayon tarixi abidələri ilə dil açıb danışır. O abidələri dinləmək, ətrafdakı dərələrdən, dağlardan keçən dastanlaşan qəhrəmanlarımızın ruhları ilə baş-başa qalmaq insana qürur yaşadır. Cənab Prezident "Kitabi-Dədə Qorqud"la bağlı verdiyi sərəncamda milli-mədəni irsin qorunub yaşadılması və yeni nəsillərin azərbaycançılıq ruhunda tərbiyə olunmasında "Dədə Qorqud" dastanlarının böyük əhəmiyyətini xüsusi qeyd edib".

 

Xatırladaq ki, sərəncamda qorqudşünaslığın sistemli fəaliyyətinin təmin edilməsi məqsədi ilə qərara alınıb ki, Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə birlikdə, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təkliflərini nəzərə almaqla, "Kitabi-Dədə Qorqud"un alman alimi Fridrix fon Dits tərəfindən ilk tərcüməsi, nəşri və dünya elm aləminə tanıdılmasının 200 illiyinə dair fəaliyyət proqramını hazırlayaraq təsdiq olunmaq üçün Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə təqdim etsin.

 

Prezident Admnistrsiyasının təmsilçisi bu istiqamətdə müxtəlif bölgələrin əhalisnin, o cümlədən Qax sakinlərinin köməyinə böyük ehtiyac olduğunu dedi: "Biz Nərgiztəpədə olduq. Dədə Qorqud, Qaraca Çoban və başqa tarixi faktlar barədə maraqlı məlumatlar toplamışıq. Bununla yanaşı, öyrənmişik ki, Sabirabadda Qara Günəy kəndinin, Şamaxıda Qazan xan oylağının, məhz həmin yerdə qaynayan Burlaxatunun adı ilə bağlı olan Xatun bulağının, Tovuz və Gədəbəy rayonlarında yerləşən Təpəgöz qalalarının "Kitabi Dədə Qorqud" dastanı ilə bir başa əlaqəsi var. Bu yerlər haqqında dastanı bir dəfə də olsun oxumayan yerli sakinlər bizə məlumat verib. Deməli, söhbət real tarixi hadisələrin əks olunduğu dastandan gedir. Sizlərlə görüşməkdə məqsədimiz odur ki, dastanda əksini tapan dövrlərə aid hansı nişalər barəsində bilgilərə maliksinizsə, bildiklərinizi bölüşəsiniz. Cənab Prezidentin imzaladığı sərəncamın birinci cümləsi belədir: "Azərbaycan xalqının mədəni sərvətlər xəzinəsində müstəsna yer tutan və əsrlərdən bəri milli-mənəvi varlığın ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilən "Kitabi-Dədə Qorqud" abidəsi"... Əgər bir xalıqn bu möhtəşəmliyində abidəsi varsa, o xalq əbədidir və dünyaya nümunədir. Yəqin bilirsiniz ki, dastanda Bəkil adlı qəhrəman var. Bu igid sərhədləri yadellilərdən qorumaq üçün ailəsi ilə birlikdə Gürcüstan ərazisinə köçür. Bəkil sizin sakini olduğunuz Qax ərazisində yaşayıb, məzarı da burda olmalıdır. Çox arzulayırıq ki, Bəkil haqqında sizlərdə hansı bilgilər varsa, onları bizə təqdim edəsiniz. Sərancamda oğuz qəhrəmanı Bəkilin Kürmük məbədi ətrafında yerləşən məzarının abadlaşdırılması və bu ziyarət yerinin bərpası məsələsi xüsusi vurğulanır".

 

Bilik Fondunun icraçı direktoru Oktay Səmədov rəhbərlik etdiyi qurumun "Kitabi Dədə Qorqud" dastanının təbliğatında gördüyü işlərdən danışdı. Fondun əməkdaşlarının müxtəlif bölgələrdə əhali ilə təmaslarından dəyərli məlumatlar topladıqlarını diqqətə çatdıran icraçı direktor, bu məlumatlar əsasında bukletlər, jurnallar hazırlamağın məqsədəuyğun olduğunu dedi: "O xalq güclüdür ki, hər daşının tarixini öyrənməyə cəhd göstərir. Cənab prezidentin sərəncamında ilboyu həyata keçirəcəyimiz fəaliyyət ardıcıllığı ilə əksini tapıb. Biz dastanın real həyatla əlaqələrini faktlarla əsaslandırsaq, bu faktları çoxaltsaq, Azərbaycan dünyanı heyrətə salacaq".

 

Konfransda yerli sakinlərin çıxışları da dəyərli informasiyaların verilməsi baxımından yadda qalan oldu. Belə müəyyənləşdirilmişdi ki, hər alimin çıxışından sonra qaxlılar münasibət bildirsin. Qax rayon kitabxanasının direktoru Güllü Əhmədova dastanda süjet boyu istifadə olunan dialektin məhz Qax ərazisində yaşayan insanların dialekti ilkə eynilik təşkil etdiyini bildirdi.

 

Beləcə, "Kitabi Dədə Qorqud" dastanının izi ilə Bakıdan başlayıb, Nərgiztəpə yüksəkliyindən keçib, Kürmük abidəsinə çatan müqqədəs yol davam edir. Yolun həmişə işıqlı olmasını arzulayaq və Dədəm Qorqudun alqışına qoşulub bir ağızdan deyək: "Haqq yandıran çırağınız sönməz olmasın!"

Tarix
2015.06.02 / 15:39
Müəllif
Ceyhun Musaoğlu
Şərhlər
Digər xəbərlər

Növbəti razılaşma: Qazaxın 7 kəndi, Kərki qaytarılır, üstəlik...

Ruslar ordumuzun 6 maşın karvanını müşayiət etdi

Qaragöllə bağlı razılaşmanın detalları - Təcili

Danışıqların nəticəsi: Ordumuz Zəngəzurda 4 post qurur!

Ayvazyan indi də Driana "sərhədlə bağlı" danışdı

MM-dən açıqlama: NATO PA sessiyaya başladı

RİA Füzulidə: Ev əvəzinə minalar...

Qırıcı və helikpterlərimiz havaya qaldırıldı - Video

Zəngəzurda bu ölkənin hərbi bazası – İrəvanda “ideya”

Qadının küçədə təzyiqə məruz qalması barədə - Açıqlama

KULT
<>
Xəbər xətti
  
  
  
yatsan
Axar.az'da reklam Bağla
Reklam
Bize yazin Bağla