"Səfir səfi" layihəsində:

"Səfir səfi" layihəmizdə budəfəki qonağımız Şimali Kipr Türk Respublikasının (Kuzey Kıprıs Türk Cümhuriyyəti) ölkəmizdəki səlahiyyətli nümayəndəsi, səfir Sadəddin Topukçunun sayıtımıza verdiyi eksklüziv müsahibəsini təqdim edirik.

- Sadəddin bəy, necəsiz?

- Təşəkkür edirəm, yaxşıyam, sizləri gördüyümə də çox şadam.

- Azərbaycanda olmaq sizə xoşdurmu?

- Bəli, mən burda özümü çox xoşbəxt, vətənimdə olduğum kimi hiss edirəm. İnsanlar çox qonaqpərvərdir. Bizə qarşı isə olduqca istiqanlıdırlar. İki ildir ki, burdayam. Azərbaycan haqqında çox eşitmişdim, eşitdiklərimi gözlərimlə də gördüm. Zənn edirəm ki, bura da mənim vətənimdir.

- Ölkələrimiz arasındakı ümumi münasibətlər haqda nə deyə bilərsiniz?

- Bu gün ölkələrimiz arasında münasibətlər yüksək səviyyədədir. Biz iki qardaş ölkə arasında bu münasibətlərin daha da yüksək səviyyədə olmasını istəyirik. 1997-ci ildə ölkənizdə təmsilçiliyimiz yarandı. Bizə faydalı ola biləcək sahələri araşdırdıq. İlk əvvəl təhsil və turizmlə bağlı birgə işlər görməyə başladıq. Bu il Kiprdə qurulan universitetlərimizin sayı on birə çatdı. Xarici ölkələrdən təhsil almağa gələn tələbələrimizin sayı 65 minə yaxın, azərbaycanlı tələbələrimizin sayı isə 1000 nəfərdir. İstəyirik ki, təhsilimizdə olan şəraitdən azərbaycanlı tələbələr də yararlansınlar. Tələbələriniz bizdə ikinci dil öyrəndikləri üçün Turizm sahəsində, Xarici İşlər Nazirliyində çox rahat iş tapa bilirlər.

- Bildiyimiz qədərilə, mədəniyyət və ədəbiyyatımzla tanışsız. Bu sahədə qarşılıqlı olaraq ölkələrimiz arasında hansı işlər görülür?

- Bəli, Azərbaycanda bu gün gözəl muğam sənəti var. Deyilər, guya, muğam unudulub. Amma mən belə düşünmürəm, əksinə, Azərbaycanda muğam sənətinin daha da inkişaf etdiyini düşünürəm. Alim Qasımovu tanıyıram. Onun sənətini sevirəm. Azərbaycanla dörd ildir ki, fərqli sahələrdə də birgə işlər görmüşük. Mədəniyyət sahəsində gördüyümüz işlər də yetərincədir. Teatr sahəsində iş birliyimiz olub. Bir rejissor Kiprə gedərək Kipr dövlət teatrında birgə iş qurub. Orada azərbaycanlı yazarın əsərini tamaşaya qoyublar. Bu dəqiqə Kiprdən bura sənət adamlarının gəlməsi məsələsi üzərində işləyirik. Burada birgə tamaşalar qoyulacaq. Musiqiçilərin Kiprə gedib konsertlər verməsi də olub. Bu sahədə də təhsil öz sözünü deyir. Sizin jurnalistlər də Kiprə gedib gəzdikləri, görüb bəyəndikləri yerlər haqqında yazırlar. Qaldı kı ədəbiyyatınızla bağlı, bu gün Azərbaycan ədəbiyyatını çox oxuduğumu deyə bilmərəm. Amma təbii ki, Azərbaycan ədəbiyyatı zəngindir.

- İqtisadi münasibətlərimiz hansı səviyyədədir?

- Doğrusu, bu sahədə çox yüksək işlər görə bilmirik. Bilirsiz ki, Kipr ada ölkəsidir. Buna baxmayaraq, az da olsa, bu sahədə də işlər görülür. Bizim istehsal etdiyimiz meyvə suları Azərbaycana gətirilir. Kartof istehsalımız, süd məhsullarının çeşidləri bura ixrac olunur. İş adamları asan olmasa da, bunları edirlər.

- Sadəddin bəy, yunanlarla münasibətlər nə yerdədir?

- Bu məsələyə cavab vermək üçün gərək əvvəldən danışaq. Kiprdə vəziyyətin gərginləşməsi ilk dəfə 1950-ci ildə başladı. Kipr bildiyimiz kimi, Osmanlı torpağıdır. 1778-ci ildə İngilis idarəsinə verilib. O vaxtın şərtləri bunu tələb edirdi. Ada ingilislərə kirayə verildi. Sonra isə buralar ingilislər tərəfindən zəbt edildi. Vəziyyət belə olunca yunanlar Kiprin Yunanıstana keçməsi üçün həvəsləndilər. Vəziyyət bu yerdə olanda da Egedəki adalar, hətta Anadolunun bir hissəsi, İstanbulun belə Böyük Yunanıstan torpağına birləşməsi sevdasına düşdülər. Və istəklərinin də bir hissəsini həyata keçirdilər. Kipr türkləri bu məsələyə etiraz etdilər. Buna görə də İngiltərə bu müstəqilliyi Kiprə verdi. Ondan sonra Kiprdə türklər və yunanlar ortaq respublika qurdular. 1960-cı ildə bura Kipr Cümhuriyyəti adlandırıldı. Amma bu Cümhuriyyət 3 il yaşaya bildi. Yunanlar türklərin yaşadığı bölgələrə hücuma keçdi. Yüzlərlə türk şəhid oldu. Kipr türklərinin yüzdə iyirmi beşi oranı tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Bu hücum türklərə qarşı 1963-cü ildən 1973-cü ilə qədər davam etdi. 1974-cü ildə Yunanıstan ordusu yenidən hücuma keçərək Kipri tamamən Yunanıstana bağlamağa qərar verdi. Türklər buna etiraz etdilər. Türk ordusu hərəkətə keçərək Kiprə girdi və ölkəni azad etdi. Hər iki millət qarşılıqlı olaraq öz sərhədlərini tanıdı. Ancaq artıq yunanlarla türklər tamamən ayrı-ayrı yaşamağa başladılar. Bu vəziyyət 50 ildir ki, davam edir. Amma hələ də razılığa gələ bilməmişik. Avropa ölkələri yunanların tərəfini tutaraq bizlərə sanksiyalar tətbiq etdilər. Bir dövlət olaraq güvəncimiz Türkiyədir. Türkiyə bizə dəstək olur. Əgər Türkiyə olmasa, biz çoxdan yox olmuşduq.

- Cənab səfir, bu qədər problemlər yaşanır, mümkündürmü ki, Kipr Türkiyəyə birləşsin?

- Bilirsiz, biz bu gün varlığımızı Türkiyəyə borcluyuq. Amma bəzi siyasi məsələlər buna imkan vermir. Əgər belə olsa, yunanlar Türkiyənin Kipri zəbt etdiyini deyəcək. Ona görə də hələ ki belə bir şey mümkün deyil.

- Bildiyimiz kimi, Türkiyədə son on ayda iki seçki keçirildi. Bələdiyyə və prezident seçkiləri. Müxalifət hər iki seçkidə də məğlub oldu, bu barədə nə deyə bilərsiz?

- Bəli, Türkiyədə olanları yaxından izləyirik. Təbii ki, bu qərar Türk xalqının qərarıdır. Biz də bu seçimə hörmətlə yanaşırıq. Bu gün hansı iqtidar olsa, biz onlarla işləyəcəyik. Biz heç vaxt iqtidara gələn bir partiyaya "siz yaxşısız, onlar pisdir" deməmişik.

- Cənab səfir, son olaraq ailə vəziyyətinizlə bağlı bir az məlumat verərdiz...

- Evliyəm. İki övaldım var. Amma onlar Türkiyədə yaşayırlar. Qızım həkim, oğlum isə vəkildir.