Divanəlik və istedad arasındakı bağlılıqdan çox danışılıb. Biz onları təkrarlamaq istəmirik. Ancaq istedadlı divanələr tamamilə ağıllı bəşərəiyyətə çox böyük, həm də olduqca pozitiv təsir göstərirlər. Dünya fikri tarixinə nəinki təkcə gözəl ədəbi əsərlər, həm də dahiyanə yaradıcılıq tapıntıları bəxş etmiş bu şəxsiyyətlərin bədii örnəklərini psixi baxımdan tamamilə sağlam, lakin o qədər də istedadlı olmayan qələm sahibləri az və ya çox uğurla təxmis etmiş, onlara bənzəməyə çalışmışlar. Bu ənənə dünya durduqca beləcə də davam edəcək.

Axar.az belə yazarların xəstəlik tarixçəsini və bəşəriyyətə bəxş etdikləri dəyərləri silsillə şəklində oxucularına təqdim edir.

Virciniya Vulf (1882-1941) – ingilis yazıçısı, ədəbi tənidçi

Virciniya Vulf Londonda məşhur ədəbi tənqidçi Lesli Stiven və Culii Dakuortun ailəsində doğulub. İlk təhsilini evdə valideynlərindən və böyük bacısından alıb. Sonra isə Londonda qızlar üçün kollecdə oxuyub, yunan, latın, alman dillərini və tarixi dərindən öyrənib. 1909-cu ildən ayrı-ayrı jurnallarda tənqidi məqalələri ilə çıxış edərək atasının yolunu davam etdirib və eyni zamanda ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.

Diaqnoz

Depressiya, hallüsinasiya, qarabasmlar

Simptomlar

Dərin depressiya vəziyyətində olan Virciniya şikayət edirdi ki, Qədim Yunanıstanda zeytun ağaclarının üstündə oxuyan quşların səsini eşidir. Yuxusuzluq və qarabasmalardan tez-tez və uzun müddət işləyə bimirdi. Uşaqlıqdan suisidal meyillikdən əziyyət çəkirdi.

Xəstəlik tarixi

Virciniyanın 13 yaşı tamam olanda evlərində qonaq olan əmisi oğlu tərəfindən zorlanır. Bu, kişilərə və onlarla fiziki münasibətə qarşı ömrü boyunca onu müşayiət edən nifrətin başlanğıcını qoyur. Qızcığaz bu hadisənin ardınca daha bir zərbə alır – anası ağ ciyərin iltihabından vəfat edir. Əsəbi və ümidsiz Virciniya intihara cəhd edir. Onu xilas etsələr də, tez-tez dərin depressiya vəziyyətinə düşməsinin qarşısını ala bilmirlər. 1904-cü ildə atasını itirdikdən sonra gənc Virciniyada psixi tutmalar başlayır.

Emosional, açıq-saçıq məktubları və əsərləri Virciniya Vulfun qeyri-ənənəvi seksual meyillərindən şübhələnməyə əsas versə də, bu, heç də belə deyil. Uşaqlıqda yaşadığı faciələr, kişilərin qarşısında hiss etdiyi qorxu nəticəsində qadınlara daha çox meyilli idi, lakin hər cür yaxınlığa nifrət edirdi. Virciniya 29 yaşında yazıçı, jurnalist Leonard Vulfla ailə qursa da, bəzi məlumatlara görə, əri ilə ər-arvad münasibətlərində olmamışdılar. Bununla belə, bu nikah sədaqət və bir-birinə emosional dəstəyin ən gözəl nümunələrindən sayılır.

1941-ci ilin əvvəlində gecə Londonun bombardman edilməsi zamanı yazıçının evi dağılır, kitabxanası yanır, əri ölümdən güclə qurtulur. Digər tərəfdən ərinin yəhudi olması da Virciniyanı çox qorxudurdu, o, əri üçün narahat idi – bütün bunlar onun əsəb sistemini tamamilə pozur, həkimlər ruhi əsəb kilinikasında müalicə alımasını tövsiyə edirlər. Öz xəstəliyi ilə heç kimə, xüsusilə də sevimli ərinə əziyyət verməmək üçün yazıçı dəfələrlə əsərlərində təsvir etdiyi kimi intihar edir – 28 mart 1941-ci ildə paltosunun ciblərini daşla dolduraraq özünü Susseksedəki evlərinin yaxınlığındakı Ous çayında batırır. Cəsədi iki həftə sonra tapırlar. Əri onun cəsədini evlərinin bağçasında dəfn edir.

Virciniya ölümqabağı ərinə ünvanladığı məktubda yazırdı: "Əzizim, bilirəm ki, yenidən dəli oluram. Hiss edirəm ki, buna yenidən tab gətirə bilməyəcəyik. Və bu dəfə düzəlməyəcəyəm. Səslər eşitməyə başlayıram. Fikrimi cəmləyə bilmirəm. Odur ki, yeganə düzgün qərarı qəbul etdim və məncə, ən yaxşı yolu seçmişəm. Mən səninlə çox xoşbəxt idim. Sən mənimçün arzulaya biləcəyim hər şey idin. İnanmıram ki, bu dəhşətli xəstəlik başlayan anadək bizim kimi xoşbəxt ola biləcək daha iki nəfər olsun. Daha mübarizə aparmağa gücüm qalmayıb. Bilirəm ki, sənin həyatını alt-üst edirəm, mənsiz sən daha yaxşı işləyə bilərdin. İnanıram ki, sən bunu bacaracaqsan. Görürsən, mən hətta lazımi sözləri tapıb yaza da bilmirəm. Mən oxuya da bilmirəm. Sadəcə istəyirəm ki, sən biləsən: "Həyatımın bütün xoşbəxt anlarına görə sənə minnətdaram. Sən mənə qarşı həddindən artıq səbirli və xeyirxah olmusan. Hamı bunu bilir. Əgər kimsə məni xilas edə bilsəydi, bu, yəqin ki, sən olacaqdın. Hər şey məni tərk etdi, sənin xeyirxahlığına olan inamımdan başqa hər şey... Mən artıq sənin həyatını korlamaq istəmirəm..."

Bəşəriyyətə bəxş etdiyi ideyalar

Virciniya Vulfun ədəbi modernizmin qızıl fonduna daxil olan əsərləri müasirləri tərəfindən heyrətlə qarşılanırdı. Qəhrəmanın daxili aləminin təsviri, şüurun, təfəkkürün sınması, öz yolundan çıxması kimi ruhi prosselərin əksi baxımdan yazıçı novatorlara layiq bədii üsul və vasitələrdən istifadə edib. Virciniya Vulf Tolstoyun sadiq tələbəsi kimi ingilis bədii nəsrində "daxili monoloq"un kamil ustası sayılır.