Yazıçı Səfər Alışarlı ilə görüşüb onun "Gerçəkləşməyən arzular"ını çözmək istədik. Yazıçının işinin çox olması bu söhbətimizi bir qədər ləngitsə də, sonda sosial şəbəkənin bizə verdiyi imkandan bəhrələnə bildik. İlk sualım, tanınmış yazarın son dövrlər bədii yaradıcılıqdan küskün kimi görünməsi ilə bağlı oldu:

Qrafomanlar ayda bir roman balalaya bilər

- Səfər bəy, deyəsən, yaradıcılığınızda son vaxtlar bir durğunluq var. Sizcə, az dərc olunmursuz ki?

- Mən çox məhsuldar yazıçılar tanıyıram. Onlar gənc deyillər. Baxıram, qalın-qalın kitabları çıxır. Roman-filan... Ədəbiyyat, xüsusilə nəsr yaradan müəllifin konkret göstəriciləri olmalıdır. Bu göstəricilər hər əliqələmlidə olmur. Məni kəmiyyət maraqlandırmır. İndi, yazıçı üçün çörək qazanmağın bir qədər çətin olduğu vaxtda, yalnız qrafomanlar ayda bir roman balalaya bilər. Ciddi yazılara çox vaxt tələb olunur.

50 ildir bədii əsər yazılmır

- İşinizin çox olması, güman ki, yaradıcılığınıza təsir göstərir.

- Biz ədəbiyyatla ona görə məşğul oluruq ki, bu məşğuliyyəti çox sevirik. Ölkənin mədəni həyatında ədəbi proses heç zaman dayanmamalıdır. Siz bir anlığa təsəvvür edin ki, ölkədə, məsələn, 50 il müddətində bir nəfər də olsun, bədii əsər yazmır, hamı qəzet publisistikası ilə məşğul olur. Bu 50 il sonradan ölkənin həyatında bir qara dəliyə çevrilib faydalı nə varsa hamısını özündə məhv edər və nəticə etibarilə keçmiş təhrif olunaraq, gələcək yanlış istiqamətə gedər. Çünki ədəbiyyat nəyin harada, necə, nə vaxt baş verməsi faktının konstatasiyası ilə deyil, nəyin, harada, nə vaxt, necə baş verə biləcəyi ehtimallarını ədəbi-estetik baxımdan əsaslandıraraq göstərir. Bunu Aristotel deyir. Bizdə bunu başa düşənlər azdı. Amma eyni zamanda, həyat təkcə ədəbiyyatdan ibarət ola bilməz. Görürsünüz ki, düşmənlər daim ölkəmizə qarşı hərəkətdədir, onlara cavab vermək üçün top-tüfəng lazımdır. Top-tüfəng yalnız milli ədəbiyyatla tərbiyə olunmuş fərdlərin əlində öz vəzifəsini düzgün və layiqincə yerinə yetirə bilər. Bu baxımdan bizim ədəbiyyatımızın üzərinə çox böyük missiya düşür. Yeni nəsil istedadlı ədəbiyyat nümunələrilə tərbiyə olunmalı, onun zövqü, bədii təxəyyülü yeni əsrin tələblərinə uyğun formalaşdırılmalıdır. Bir sözlə, ədəbiyyata partiya işinin vintciyi kimi deyil, mühüm dövlət işinin vacib bir sahəsi kimi baxmaq lazımdır.

Oxucu deyil, yazıçı lazımdır

- Necə düşünürsünüz, 80-ci illərin Səfər Alışarlısının oxucusu bu günün Səfər Alışarlısının oxucusu kimi qala bildimi?

- O mənim üçün maraqlı deyil. Mənim ondan heç bir umacağım yoxdur.

- Oxucuların arasında necə, fərq nəzərə çarpır? Bu günün oxucusu ötənlərin oxucusu ilə fikir yoldaşı ola bilirmi?

- Mənə elə gəlir ki, dövlət müstəqilliyini əldə etməklə kütləvi oxucu öz işini uğurla yerinə yetirdi. Biz onunla bir-birimizi gözəl başa düşdük. Daha doğrusu, biz ona bəzi şeyləri ucadan dedik, bəzi şeyləri eyhamla dedik, bəzilərini pıçıltı ilə... O bizə inandı, biz onunla bərabər getdik o çətin yolu və uğur qazandıq. Bundan sonra oxucu lazım deyil, yazıçı lazımdı. Odur ki, yazıçıların müəyyən hədlərdə fikir yoldaşlığı daha vacibdir.

Şah bu gün də oğlunun qanını içir

- Ədəbiyyatda yerinizi bilirsiz? Yaxud özünüzün müəyyən etdiyiniz arzuladığınız yerdə özünüzü görə bilirsiz?

- Ədəbiyyatda yer məsələsi tramvaydakına bənzəyir. Hər dayanacaqda bir neçə yer boşalır, ayaq üstdə durub səbirlə gözləyənlər, o yerlərə daha yaxın olanlar əyləşirlər. Yer məsələsinin nominalı belədir və bağışlayın, mən unutdum ki, bizdə tramvay yoxdur. Ancaq həqiqi ədəbi dəyərə malik yerləri yalnız zaman müəyyənləşdirir. Mən həmişə təəssüflə xatırlayıram ki, təmsilçiliyindən heç zaman qopa bilmədiyim Şərqdə şairin dərisinin soyurlar, sonra da ona heykəl qoyub, sifətdə dəhşət mimikası ilə əcnəbi qonaqlara deyirlər ki, xəlifələr bunun dərisini soyublar! Və Nazim Hikmət bu ölkədən qaçmaq üçün adi bir taxta qayıqla açıq dənizə çıxıb! Şah İsmayıl operasında Aslan şah edam etdirdiyi oğlunun piyaləyə doldurulmuş qanını bu gün də Bakının Nizami küçəsində içir. Məni, yəni bizi sivil dünya dərisi soyulan kimi deyil, dəri soyan kimi tanıyır. Vaxtilə bizdən soruşmadan adımızı bu vəhşiliklərin altına yazıblar. Mənim yerimi bu ədəbi-bədii estetikada 500 il əvvəl müəyyənləşdiriblər. Başqa bir yer də varmı? Yoxdur. Biz Qərbin bu qərəzli təmayülçülüyünə qarşı yalnız böyük mədəniyyətlə, o cümlədən güclü ədəbiyyatla gedə bilərik.

Demək olar ki, on ildir çap olunmuram

- Əgər illərlə imzanız görünməsə, ədəbiyyatımız nəyi itirə bilər? Demək istəyirəm yeriniz görünərmi?

- Bir neçə hekayə istisnası ilə, demək olar ki, on ildir çap olunmuram. Gördüyünüz kimi, ay da, günəş də öz yerindədir. Kainatda əlavə səliqə-sahmana ehtiyac duyulmur.

- Gənclik illərinizdə ədəbiyyata gələndə nəyi arzulamışdız, o arzular gerçəkləşdimi?

- Mənim həm yazıçı, həm də bir insan olaraq ən böyük arzum Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi olub. Ona görə özümü xoşbəxt saya bilərəm.

Üzeyir Hacıbəyovu sevmək asandır

- Ümumiyyətlə, gerçək olmayan arzuların ardınca düşürsüzmü, yoxsa ağ bayraq qaldırmaq, gerçək edə bilmədiyiniz arzulara təslim olmaq daha asandır?

- Bu, yaxşı sualdır. Sosial şəbəkələrdə üç-dörd gün əvvəlki hay-qışqırıqdan çıxış edərək deyirəm ki, Üzeyir Hacıbəyovu sevmək asandır, onu bütün dünya sevir. Onu sevməyə nə var?! Oğulsansa, bu gün sənə göstərilən 20 yaşlı Üzeyiri sev! Onun sənin sevginə çox böyük ehtiyacı var. Rəhmətlik Üzeyir bəyin isə sənin sevginə-zadına heç bir ehtiyacı yoxdur. Yaradıcı insan hamıya real görünən gerçək arzuların dalınca getsə, ən uzaq mənzili Biləcəri olar. Yaradıcı adam ilahi arzularla yaşamalıdır və heç zaman təslim olmamalıdır. Mən elə birisini tanıyıram. Siz neçəsini tanıyırsınız?

- Yazıçı olmadığınız vaxtlarınızda necə hiss edirsiz özünüzü?

- Mənim müasir cəmiyyət üçün mühüm bir qurumda yazıçılıqdan da öncə müəyyən məmur vəzifələrim var. Mən o quruma da, daşıdığım vəzifələrə də böyük hörmət və məsuliyyətlə yanaşıram. Burada mən təkcə ailəmə çörək qazanmıram, burada mən yazıçı olaraq həll etmək istədiyim bəzi məsələləri, necə deyərlər, birbaşa vətəndaş cəmiyyəti vasitəsilə təşviq etməyə çalışıram. Amma oradan kənarda yazıçılığa sərf olunmayan vaxtlarımı boş zaman itkisi sayıram. Hərçənd ki, belə vaxtlar mənim həyatımda elə də çox olmur.

Heç nə istəmirəm

- Niyə yazıçılarımız arasında doğmalıq daha az müşahidə olunur, biri-digərini topa tutur?

- Ədəbi mühitdə bu dava-qırğın həmişə olub, bu gün biz onun çox zəif təzahürlərini yaşayırıq: xoşbəxtlikdən, hələ kabinetdə heç kimin ürəyi partlamayıb. Bu, ədəbiyyatın inkişafı üçün çox vacib bir mübarizədir. Əlbəttə, burada təəssüfləndirici məqamlar da var...

- Sizin arzularınız sizi hara qədər apara bildi? Yeriniz, durumunuz sizi qane edirmi?

- Allahın verdiyinə şükür! Artıq heç nə istəmirəm.