"Cəbhə xətti" layihəsinin bugünkü qonağı Səttarov Xanlar Səftər oğludur. O, 1943-cü ildə Yeni Suraxanı kəndində anadan olub. Xanlar bəy burada boya-başa çatıb. 1960-cı ildə Rusiyanın Krasnodar vilayətində hərbi peşə məktəbinə qəbul olub. Hazırda ehtiyatda olan polkovnik-leytenantdır, "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib. Birinci Qarabağ müharibəsində kapitan pilot kimi iştirak edib. Ailəlidir, 3 övladı var.

Qırıcıları Zabrat aeroportuna qaçırdıq

Mənim əmim İkinci Dünya müharibəsində vuruşub, sonra almanlara əsir düşüb. 1960-cı illərədək ondan xəbərsiz olmuşuq. Əmim tapıldığı üçün mən Rusiyada qəbul olduğum hərbi peşə məktəbini yarımçıq qoydum. Bilirsiniz, o vaxt müharibədə əsir düşüb Avropada yaşayanların qohumlarını hərbi məktəbdə oxumağa qoymurdular. Mən də buna görə hərbi təhsilimi gəlib ölkəmdə davam etdirdim və ən yüksək mərtəbələrə qədər gəlib çıxdım.

Yadıma gəlir, 1988-ci ildə biz Qarabağ zonasına uçuşlar həyata keçirirdik, həmin vaxtı da ermənilər Əsgəranda bizim vətəndaşları qətlə yetirirdilər. Moskvadan nümayəndə heyəti gəlmişdi, mənə dedilər ki, sənlə uçub ora gedəcəyik, sən oraları yaxşı tanıyırsan. Ancaq ora uçmaq çətin idi. Biz həmin vaxt ərzaq, həkim aparırdıq oralara. 1992-ci ildə əmr gəldi ki, Səngəçaldan iki qırıcı təyyarə qaçırmaq lazımdır. Həmin hərbi hissəyə isə ruslar nəzarət edirdi. Biz 6 nəfər ora getdik, öz uşaqlarımız şərait yaratdılar, qırıcıları işə salaraq Zabrat aeroportuna qaçırdıq. Tərslikdən qırıcını iki nəfər idarə etməli idi. Mənə ikinci pilot çatmadı deyə, tək sürüb gətirdim Zabrata. Azərbaycanda ilk qırıcı təyyarə bazasını yaratdıq. 1992-ci il aprelin 11-də döyüş bölgəsinə komandir kimi qırıcı təyyarə ilə yollandım. Bizə əmr gəlirdi, biz də konkret koordinatlarla vurub, məhv edirdik. Ya da piyada hücumundan əvvəl gedib ərazini ermənilərdən təmizləyirdik, sonra piyadalarımız rahat şəkildə hücuma keçirdilər.

Artilleriyamız erməni tanklarını məhv etdi

Bir dəfə bizim 3 helikopterimizi göndərdilər ki, gedin, erməni qərargahlarını vurun. Məni də Tərtərdən Ağdərəyə göndərdilər. Dedilər ki, bizim ordu buradan keçəcək, sən öndə get, onların keçəcəyi yolları təmizlə, erməniləri vur. Yollandım ora, baxdım ki, tanklar dayanıb. Biz də, erməni də eyni - rus tankı sürür. İndi bilmirəm, bu bizimdir, ya erməninin. Tez əlaqəyə çıxıb dedim ki, bizim filan istiqamətdə tanklarımız var? Elə bu an ermənilər mənim yerimi tankla vurdular. Oradan birtəhər uzaqlaşdım. Amma sağ olsun artilleriyamız, həmin erməni tanklarını məhv etdi.

Beyləqandan əmr verdilər ki, gedin Ağcabədiyə, orada sizə koordinatlar verəcəklər. Getdik ora, hər şeyi bizə izah etdilər, amma izah etdikləri ərazini vurmaq çətin idi. Biz oradakı erməni texnikasını məhv etməli idik ki, piyadalarımız hücuma keçsin. Mən kəndə çatmamış birdən həmin kənddən atmağa başladılar. Kənd bizim olduğu üçün mən ata bilmədim, amma inanın, helikopter dəlik-deşik oldu. Geri dönüb dedim ki, bəs, deyirdiniz, bu kənd bizim kənddir? Necə oldu ki, məni öz kəndimizdən vurdular? Sonra bildim ki, ermənilər mənim başıma pul qoyub.

Bir dəfə də əmr verildi, mən həyat yoldaşımla həmin əraziyə uçdum, bizi orada da vurdular. Yoldaşım yaralandı, ikinci pilotum da yaralandı, amma geri dönmədim, erməninin həmin texnikasını atəşə tutaraq, məhv etdim. Daha sonra isə yaralıları, həyat yoldaşımı hospitala çatdırdım.

Bizim o əməliyyatımız əfsanələşib

May ayı idi, bizi çağırdılar Ağstafaya. Dedilər ki, erməni Qazax rayonunu topla vurur. Milli Qəhrəman Zakir Yusifovla gedib həmin ərazinin xəritəsi ilə tanış olduq. Düşündük ki, bunları necə vuraq. Nə isə, mən sürətlə qalxıb ilk zərbəni endirdim, Zakir də eyni qayda ilə atdı, məhv etdik erməni texnikasını. İnanın, bu yaxında nazirlik xəttiylə yoldaşımla Türkiyənin Dənizli şəhərinə müalicəyə getmişdik, orada təsadüfən həmin kəndin sakini bu hadisəni mənim özümə danışdı. Əvvəlcə mənim Xanlar olub-olmadığımı soruşdu, sonra hər şey necə olub, elə də danışdı. Sən demə, bu əməliyyatımız kənd sakinləri arasında 23 ildir əfsanələşib. Doğrudan da, çox uğurlu əməliyyat idi. Mənim özümə də xoş gəldi bunun yadda qalması.

Mənə Nəcməddin Sadıqov tapşırıq verirdi

Novruz bayramı idi, bizə xəbər gəldi ki, pilotlarımızı vurublar, gedib onları oradan çıxarmaq lazımdır. Amma onu da dedilər ki, bizim pilotlar yox, ruslar getsin. Bayram vaxtı özümüzkülər vurulmasın, çünki vurulma riski çox idi. Ancaq elə idi ki, onları ora tək buraxmaq doğru olmazdı, təcrübəsiz idilər, həmin əraziləri yaxşı tanımırdılar. Elə oldu ki, həyat yoldaşımı götürüb getdim həmin əraziyə. Onunla döyüşdə birgə hərəkət edirdik. Ağcabədi ərazisinə getdik - mənə tapşırığı general Nəcməddin Sadıqov verirdi. Həmin rus pilotlar bir gün işlədilər, ancaq çox təcrübəsiz idilər. Elə oldu ki, rus pilotun birini raketlə vurub saldılar. O biri rus istədi onu çıxarsın, amma risk edə bilmədi, çünki həmin ərazi vurulurdu. Özüm hərəkətə keçib getdim ora, onları çıxarıb xilas etdim.

Heydər Əliyev çox sevdiyim...

1988-ci ildən 1994-cü ilədək müharibədə oldum. Çox çətin döyüşlərim olub. Məsələn, Xocalı faciəsi olanda ora ilk dəfə mən uçmuşam. Xocalıdan onlarla yaralı, meyit daşımışam. Ora meyitləri axtarmağa 11 əsgər də aparmışdım, onlardan ikisini atışma zamanı vurdular.

1994-cü ilin may ayında atəşkəs oldu, biz tərxis olunduq. 1997-ci ildə Heydər Əliyev Aviasiya Akademiyasını yeni bitirmiş zabitlərin diplom alma mərasiminə gəlmişdi. Onunla görüşüb, söhbətləşə bildik. Heydər Əliyev çox sevdiyim bir dövlət başçısı idi. Mən hələ 1969-cu ildən onun tərəfdarı idim. Şükürlər olsun ki, indi ordumuzda hər cür texnika - qırıcılar, helikopterlər var. Bu gün lazım olsa, mən xidmət etməyə hazıram. Gənclərimizə arzu edirəm ki, vətəni qarşılıqsız sevsinlər. Son olaraq, sizin Axar.az saytına təşəkkür edirəm ki, bizi yada salırsınız.