Azərbaycan Xəzərin statusu
məsələsini beynəlxalq məhkəməyə çıxarmaqla prosesin gedişatını
sürətləndirə bilər.
Bu sözləri Axar.az-a açıqlamasında İranın Rusiyadan uzaqlaşaraq
Amerika ilə yaxınlaşması fonunda Xəzərin statusu məsələsini şərh
edərkən politoloq Qabil Hüseynli deyib. Sabiq dövlət müşavirinin
sözlərinə görə, Amerika ilə yaxınlaşmaya rəğmən İran bu məsələdə
güzəştə getməyəcək:
"Xəzərin statusu ilə bağlı İran getdikcə
mövqeyini sərtləşdirir. Hətta Rusiya ilə münasibətlərdəki
soyuqlaşma və Amerika ilə yaxınlaşmaya rəğmən bu, baş verməyəcək.
Yəni yaxınlaşma o dərəcədə olmayacaq ki, bu, strateji müttəfiqlik
səviyyəsinə qalxsın. Xəzərin statusu məsələsində Rusiya və İranın
mövqeyi hər zaman üst-üstə düşəcək. Çünki hər iki dövlət Xəzərin
dibinə elə bir strateji nöqtə və nəqliyyat dəhlizi kimi baxır ki,
hətta Amerika, Qərb və Uzaq Şərqin iri dövlətləri də buraya cəlb
oluna bilər. Rusiya kimi İran da bu məsələdə üstünlük əldə etməyə
çalışır. Beynəlxalq praktikada mövcud olan hər hansı bir varianta
heç cür razılıq verilmir. Düzdür, vaxtilə Rusiya ilə dil tapmışdıq,
hətta Rusiya-Qazaxıstan-Azərbaycan üçlüyünün imzaladığı müqaviləyə
görə, Xəzərin səthindən başqa təki, yəni dibi sahil sektorları üzrə
bərabər sürətdə bölünməli idi. Bakı bu bölgü prinsipinə razı olsa
da, İran və Türkmənistan istəmədi".
Politoloq son zamanlar Türkmənistanın mövqeyində yumşalmanın
olduğunu bildirib:
"Türkmənistan dənizin dibi ilə Transxəzər qaz kəmərini keçirmək
istəyir. Rusiya isə buna mane olmağa çalışır. Çünki bu kəmər
Rusiyanın Qərbə göndərdiyi qaza bir növ rəqibdir. Türkmən və
Azərbaycan qazı birləşsə, ortaya 50 milyard kub metrdən artıq qaz
çıxır ki, bu da Qərbin bütün enerji tələbatını ödəyə bilər. Belə
olan halda Rusiyanın qazına ehtiyac qalmır. Bu nöqteyi-nəzərdən
Xəzərin bölünməsi məsələsində Rusiya əvvəlki mövqelərindən geri
çəkilməyə başlayıb. Əvvəl Xəzərin yeraltı hissəsinin sahil
sektorları üzrə bölünməsinə razı idisə, artıq məsələyə başqa
aspektdən baxır. İranın isə Xəzər məsələsində nəinki yumşalma,
hətta konstruktiv mövqe nümayiş etdirəcəyini söyləmək xeyli
çətindir".
Q.Hüseynli Azərbaycanın hazırda İranla qarşıdurmaya getmək
istəmədiyini bildirib:
"İran hazırda dünya neft bazarına girməklə hərbi və iqtisadi
cəhətdən güclənir. Sentyabrda Qazaxıstanda Xəzərin statusuna dair
yekun sənədin imzalanması gözlənilir və sahil sektorlar üzrə
bölünmə prinsipi qəbul edilə bilər. Hazırda ekspertlər səviyyəsində
iş aparılır və İranın Astanada özünü necə aparmasından çox şey
asılıdır. O ki qaldı İranın Lənkəranın 50 kilometrliyində kəşf
etdiyimiz yataqlarla bağlı mövqeyinin dəyişməsinə, Azərbaycan
hazırda İranla qarşıdurmaya getmək istəmir. Rəsmi Tehran nəinki
Azərbaycan sularına müdaxilə edir, hətta orada böyük qaz
ehtiyatları tapmasına dair iddia irəli sürür. Bu, çox mübahisəli
məsələdir. Hesab edirəm ki, rəsmi Bakı bu məsələni beynəlxalq
məhkəməyə çıxarmaqla prosesin gedişatını sürətləndirə bilər".