İspaniyalı Pablo Pineda – Avropada Daun sindromu ilə yaşamasına
baxmayaraq, ali təhsil alan ilk şəxsdir. Malağa Film Festivalında
Pablonun baş rolda olduğu "Mən də" adlı sənədli film təqdim olunub.
"Die Welt" ilə müsahibəsində o öz həyat hekayəsini, hisslərini,
təhsilini, əlilliyi və uşaqların həddən artıq qayğı ilə əhatə
olunmasından danışıb. Ölkəmizdə də Daun sindromundan əziyyət çəkən
uşaqların olduğunu nəzərə alaraq həmin müsahibəni təqdim edirik.
Güman edirik ki, Pablonun dedikləri həmin uşaqların valideynləri
üçün dəyərli bələdçi olacaq.
- Necə oldu ki, Daun sindromu haqqında
öyrəndiz?
- Bu barədə mənə ilk olaraq müəllimim danışdı. Təxminən 7 yaşım
olanda o mənə Daun sindromunun genetikasını izah etdi. O yaşda
demək olar ki, heç nəyi başa düşmürdüm. Yalnız iki sual verdim:
Bir: "Mən axmaq deyiləm ki?" O, cavab verdi: "Xeyr". İki: "Mən
dostlarımla məktəbə gedə bilərəmmi?" Dedi ki, problemsiz. Qalan
bütün şeylər mənim üçün əhəmiyyətsiz idi.
- Bu gün Daun sindromlu ispan uşaqların 85 faizi ümumi
məktəblərdə təhsil alır.
- Bəli, indi bu belədir. Amma əvvəllər belə şeylər yox idi. Bu
bizim zamanın nailiyyətidir. Mən müntəzəm olaraq məktəbə gedən ilk
Daun sindromlu şagird idim.
- Sizdə məktəbdən hansı xatirələr qalıb?
- Məktəbdə ən yaxşı vaxtımızı keçirmişik. Bu mənim həyatımı
gözəl, maraqlı anlarla, eyni zamanda ağır iş təcrübəsi ilə
zənginləşdirdi. Mən yeniyetmə olanda xüsusilə çətin idi. Bəzən elə
olurdu ki, sanki mən öz bədənimdə mövcud ola bilmirdim.
- Niyə müəllimlik peşəsini seçdiz?
- İlk əvvəl mən vəkil olmaq istəmişəm, sonra jurnalist.
Professor - mənim müəllimim izah etdi ki, həmin sahələrdə rəqabət
çox güclüdür, sən müəllimlik sənətini öyrən. Bu gün mən müəllim
olduğuma görə zərrə qədər də peşman deyiləm. Çox böyük həvəslə
uşaqlarla işləyirəm və özümü lazımlı adam kimi hiss edirəm.
- Siz bütün günü oxuyursuz?
- Gün ərzində təxminən 6-7 saat oxumaqla məşğul oluram. Dünən
istirahət günüm idi. Mən bayquş kimi gecələr oyaq qalmıram,
gündüzlər aktiv işlə məşğul oluram. Həmişə kitabları musiqi
sədaları altında oxuyuram. Gəlin açıq danışaq. Daun sindromu ilə
yaşayan insanlar üçün təhsil almaq adi insanlarla müqayisədə üç qat
ağırdır. Amma gələcək üçün mübarizə aparmaq lazımdır.
- Avropada Daun sindromu ilə ilk universitet məzunu
olmaq nə deməkdir?
- Bu, böyük bir məsuliyyətdir. Mən bilirəm ki, bir çox
valideynlərin Daun sindromlu uşaqları var. Onlara "sizin uşağınız
bacarıqlıdır" deyəcək insanlar lazımdır. Kütləvi informasiya
vasitələri həmişə sensasiya axtarır, bəzən bir gündə 30 dəfə mənə
zəng vururlar. Mənə qarşı artan bu diqqət artıq məni bir qədər
qıcıqlandırır.
- Sizə iş təklifləri olurmu?
- Hələ ki, yox. İmtahan verərək Malağa bələdiyyəsində bir vəzifə
almağa, yəni sabit gəlirimi təmin edəcəyimə ümid bəsləyirəm. Ola
bilər ki, təhsil sahəsində peşəkar istiqamət verən və ya məsləhətçi
kimi işləyim. Mən çevik insanam.
- Daun sindromu olan insanlara qarşı cəmiyyətin
münasibətində problem nədir?
- Cəmiyyətin ən böyük qüsuru fərqliliyi dərk etməkdə çətinlik
çəkməsidir. Cəmiyyətin insanları qruplara ayırıb, onlara
"homoseksuallar", "immiqrantlar", hətta "qadınlar" kimi damğa
vurması anlaşılan deyil. Çoxları bilmir ki, həmin "başqaları" ilə
necə davranmaq lazımdır. Cəmiyyət onları təcrid edir, uşaq kimi
davranır, sadəcə, onlardan qaçır. Belə olan halda stereotiplər
formalaşır, problemə yaxınlaşmadan öncədən mühakimələr meydana
gəlir. Bu zaman da ispan sözü olan "discapacitado" (əlil) ifadəsi
işlədilir.
- Siz yəqin ki, bilə-bilə "fiziki qüsurlu şəxs"
ifadəsini işlətmirsiz...
- Kimisə "əlil" və ya "fiziki qüsuru olan adam"
adlandırmaq özü elə təhqirdir. Niyə həmin adamları yalnız
"digərləri" və ya "başqaları" kimi adlandırmayaq?
- Siz əvvəlcədən fiziki patologiyası olması ehtimalı ilə
embrionların abort edilməsi haqqında nə düşünürsünüz?
- Mən abortun əleyhinəyəm. Amma mənəvi səbəbləri nəzərə almaqla
deyil, sınaq düşüncəsinə görə. Bir xəstə uşağın embrionunun abort
edilməsi çox ağır işdir. Amma xəstə uşaq embrionunun abort edilməsi
hədsiz dərəcədə zəngin təcrübədir. "Digər" uşaqların valideynləri
onlarla ünsiyyətdə olduqça daha da təkmilləşirlər, daha dözümlü və
həmrəy olurlar. Bu, istifadə olunan bir şansdır.
Biz həmişə yalnız ən yaxşını seçirik. Lakin hər şey eyni olarsa,
biz əhəmiyyətli dərəcədə məyus olarıq. Güllər müxtəlifdi və hamısı
gözəldi. Sosial homogenləşməyə səy göstərilməsi cəmiyyətin
bəlasıdır. Əgər hamı eyni cür düşünərsə, bir-birinə bənzəyərsə, bu,
faşizm olardı.
- Siz öz ailənizin olmasını arzulayırsız?
- Ədəbiyyatda Daun sindromu olan insanlar genetika, idrak,
davranış və qavrama qabiliyyətlərinin olub-olmaması
nöqteyi-nəzərindən təhlil edilir. Heç vaxt müzakirə etmirlər ki,
məsələn, belə adamlar yaraşıqlıdırmı, ona görə də burada mənəviyyat
önə çıxır. İspaniyada Frankonun 40 illik diktaturasından sonra və
güclü Katolik Kilsəsinin mövcudluğu bu mövzunu tabuya çevirib.
Seks haqqında çox sərt danışırıq. Bu, həyat və mənəviyyat
reallıqlarını bölüşmək üçün lazımdır. Bəzi kütləvi informasiya
vasitələrində demək olar ki, sensasiyaya patoloji aclıq hiss
olunur. Məsələn, mən La Norianın intim münasibət və əlillik barədə
danışacağı teleşousunda iştirak etməkdən imtina elədim. Televiziya
işçiləri mənim imtina etdiyimi eşidəndə demək olar ki, çaşqınlıq
içində qaldılar.
- Faşizm qurulan zaman Avstriya və Almaniyada Daun sindromu ilə
yaşayan saysiz-hesabsiz insanlar məhv edilmişdi. Müharibədən sonra
elm təsdiqləyirdi ki, belə insanların ömrü 30 ildən artıq
olmur.
- Bu, ölkənin elmi və tarixinə əsasən ortaya çıxan bir mifdir.
Bu gün vəziyyət tamamilə fərqlidir: biz yaşlaşırıq. Bu bizim fiziki
və mənəvi enerjimizin dərəcəsindən asılıdır. Günümüzdə Daun
sindromu ilə yaşayan bir çox gənc insanlar piylənmədən əziyyət
çəkir. Şəxsən mən gərgin məşqlərin və pəhrizin nəticəsində 18
kiloqram arıqlamışam. Xoşbəxtlikdən mədəni bir ailədə, gündəlik
qəzetlərin və kitabxananın əhatəsində böyümüşəm. Ona görə də məndə
hər şeyə maraq daha tez oyanıb. Mədəniyyətin qadağan olunması
insanı öldürməyin bir üsuludur.
- Sizin fikrinizcə, Daun sindromlu uşaqların
tərbiyəsində vacib olan nədir?
- Mədəni baxımdan, Avstriya, İsveçrə və Almaniya İspaniyadan
fərqlənir. Ona görə də aydındır ki, həmin ölkələrdə məni daha yaxşı
başa düşərlər. Belə bir uşağı əlil kimi deyil, elə adi bir uşaq
kimi tərbiyə etmək lazımdır. Ona təhsil vermək, maarifləndirmək çox
vacibdir. Valideynlər Daun sindromlu uşaqlarla həmin xəstəliyin ən
qatı düşmən kimi davranmalıdırlar - yəni sükutla. Belə uşaqlar
komlekslərdən azad olmalıdırlar. Valideynlər həmişə onların yanında
olmalıdır. Bunun məhz onların uşağı olduğunu nümayiş
etdirməlidirlər.
Daun sindromlu uşaqlara çox qayğı və diqqət göstərməyə ehtiyac
yoxdur. Onlar daim mənəbi və fiziki stimul almalı və müstəqil
şəkildə öyrənməlidirlər. Əks halda, onların valideynlərini valideyn
adlandırmaq olmaz .