"İnsan taleyi" layihəsində

O, keçmiş polis əməkdaşıdır. Dövlət Yol Patrul Xidmətində olub. Milisliyi polisliyindən çox və bərəkətli olub, - özü belə deyir. Ötən günə gün çatmaz! Adını şərti olaraq Əhməd yazaq, özünün istəyidir, "nə qədər də olmasa, dost var, düşmən var", - deyir.

Deyəsən, sən təzəsən axı

Əhmədlə Qum adasına yaxın bir yerdə tanış olduq. Dənizin sahilində, balıqçıların sanki boy sırası ilə düzülüb gözlərini qırpmadan tilova dikildiyi bir vaxtda. Hündür boyu, təmiz qırxılmış üzü, səliqə-sahmanı, tilovunun özü belə ətrafdakı adamlardan onu fərqləndirirdi. Söhbətimiz təsadüfən alındı. Bir neçə balıqçı ilə onun arasında yaranan mübahisəyə son qoymaq istədim. Eləcə sifətimə baxdı:

- Deyəsən, sən təzəsən axı? - dedi.

O məni buranın daimi sakinləri arasında görmədiyinə işarə edirdi.

- Yox, arada gəlirəm, imkan düşdükdə, ancaq bazar günləri.

O, sakitcə danışır, onunla mübahisə edən balıqçılara qıcıq verirdi. O biri balıqçılar isə möhkəmdən danışır, arada söyüş söyür və onun bu cür təmkinlə danışmasından daha da qəzəblənirdilər.

- Ayıbdır, yekə kişisiz, bu nə danışıqdır, - deməyim və söyüş söyən balıqçıları qınamağım xoşuna gəldi.

- Fikir vermə, bunlar krivetka kimi şeydirlər. Yemdirlər bunlar, - dedi və mübahisənin detallarını xırdalamağa başladı. Məlum oldu ki, haqlı tərəf hündürdən danışan balıqçılardır.

- Belə çıxır ki, onları sən qıcıqlandırıbsan.

- Bilirsən, bu mənim üçün bir əyləncədir. Adamlar qışqıranda, özlərini haqlı olduğunu sübut etməyə çalışdıqda buraxdıqları səhvdən zövq alıram. Həftədə 1-2 dəfə onları, yaxud başqasını qışqırdıram, - dedi və xeyli güldü. Gülüşünə acıqlı baxışlarla reaksiya verənlər də oldu.

O qədər yazar görmüşəm ki...

Beləcə tanış olduq. Təklif etdi ki, sahildəki kafeyə gedək:

- Dostlardır. Araq səndən, balıq məndən.

Razılaşdım. Əhməd maraqlı tipaj olması ilə diqqətimdə daha çox qaldı. Yazı əhli olduğumu bildikdən sonra isə kefi lap kökəldi:

- O qədər, yazar görmüşəm ki... Bəzilərini bilərəkdən cırnatmışam.

- Axı sən kimsən? Hansı işin qulpundan yapışıbsan?

- QAİ-şnik olmuşam. İndi təqaüddəyəm. Gəlirəm bura, havamı dəyişirəm. Həkimim məsləhət görüb. Yod çatışmazlığı var məndə. Səhər gün çıxmamış burda oluram. 2-3 saat bəs edir. Balıq tuturam, olmayanda pulla alıram. Nəvələrim məni ən yaxşı balıqçı bilir.

Əhməd kişiyə söhbətimiz maraqlı alınsa, yazacağımı dedim.

- Nə yazacaqsan?

- Nə bilim, dişə dəyən bir şey olsa.

Razılaşdı və yuxarıda qeyd etdiyim kimi, adının şərti olaraq Əhməd çağırılmasını istədi.

Artıq kafenin otaqlarında üz-üzə oturmuşuq. Soyuq qəlyanaltı, isti çörək, göy-göyərti, acika... Ofisanta tapşırıqlarını verir. Sonra da mənə tərəf dönür:

- Bax, arağımız da var. Balığımız da gələcək. Götür, vuraq, – stəkanlara araq süzür.

Əmim nəslimizin əlini çörəyə çatdırdı

- Yavaş-yavaş danış görək, polisdə işləyəndə başına gələn, şahidi olduğun ən maraqlı hadisə hansı olub?

- Maraqlı hadisə, ürəyin istəyən qədərdi. Bir ömür yetməz danışıb bitirəsən. Nədən başlayım?

- Lap başdan, necə oldu ki, yol polis işlədin?

- Rəhmətlik əmim milisdə işləyirdi. Qohum-əqrəbanı almışdı qanadının altına. Mən də Politexnik texnikomunu bitirmişdim. Əsgərlikdən gəldim. Düzdü-qoşdu. Allah rəhmət eləsin. Nəslin əlini çörəyə çatdırdı.

- Əvvəlcə çətin oldu, yəqin.

- Çətin olmayan nədir ki? Əlbəttə çətin idi. Amma sonradan ki zəhmətin bəhrəsini görürsən, çətinliyi unudursan.

Əhməd doğurdan da söhbətcil adamdır. Siqaret yandırır və ilk qullabdan sonra külü çırpır:

- Bir qutu 3-4 gün bəs edir. Əvvəllər daha az çəkərdim. İş başımızdan aşardı, siqaret çəkməyə də vaxt olmurdu.

Sonra əlini saçında, sifətində gəzdirir:

- Mənə neçə yaş verərsən?

- 60 ancaq olar.

Cavabımdan xoş hal olur:

- 68-i bu yaz gömdüm getdi. Özümə baxan olmuşam.

Maaşa da adam sevinər?

Danışır və ağzı da işləyir. Çörəyin arasına pendir qoyur, soğanı bürmələyib ağzına aparır.

- Əhməd, düzünü de, ilk maaşı alanda sevindin, yoxsa sürücüdən rüşvət götürəndə?

- İndi bunu demək çox çətindi. Amma maaşımı alanda doğurdan da sevinmişdim. Sonra hər şey axarına düşdü. Maaşa da adam sevinər? Biz başqa şeylərə sevinərdik.

- Məsələn, nəyə?

- Ailə başçısı, evin kişisi, oğul, ata kimi sevinc hisslərimiz çox idi, əlbəttə. Amma sən ki mənimlə "QAİ" işçisi kimi danışırsan, deyim, rəislərin qəzəbinə düçar olmamaq, söyülməmək, təhqir olunmamaq, yaxud rəisin yaxınlarının toyunun olmaması, yasının düşməməsinə daha çox sevinirdik.

- Toyu başa düşdüm, nəmər yazdırmaq, əl-ayaqda ora bura qaçmaq və sair. Yəqin ki adamın dünyasını dəyişməsi sizi üzürmüş. Ona görə yas olmayanda sevinirmişsiz.

- Yox, adə, - stəkanlara araq süzür, - araqdan vur getsin. Yox, ona görə yox.

Stolun üstünə qoyulan tərəvəzdən bürmələyib ağzına basır:

- İndi balıq da gələr, - deyib əlavə edir, - yox, ona görə yox, ölür, ölsün də. Bir günün "vıruçka"sı onun üçün yığılırdı, bax bu qanımızı qaraldırdı. Toylarında da elə. Tədbir olurdu, jurnalist gəlirdi, kiminsə uşağının cəriməsini ödəyirdik, it əzabı idi işimiz həm də.

- Heç olubmu ki, hansısa maşını saxlayasan və o da and-aman edə ki, pulum yoxdur, protokol yazma, yaxud burax, gedim.

- O qədər... eləsi də olub ki, heç dalınca da düşməmişəm. Qoy getsin, qabaqda kiməsə ilişəcək onsuz da... Olub da.

Bu, kişilikdən deyil axı

- Əhməd, deyirlər, yol polisləri bir nəfərdən pul alıb buraxdıqdan sonra, qarşıdakı həmkarına xəbər edir ki, filan maşını saxla, bəs filan şeyi çatmır, düzdür?

- Olur, elə hallar da olur. Amma bu, kişilikdən deyil axı. Hər sürücüyə olunmaz bu, özünü yaxşı aparmayan, demaqoqluq edən, kiminsə adını çəkənləri, hə.

- Heç olub ki, görübsən sürücü kasıbdır, pulu yoxdur, ürəyin yanıb, ona çıxarıb pul veribsən?

- Yox, bir o qalmışdı.

- Məsələn, bəzi müğənnilər deyir ki, kasıb toylarını pulsuz edirik, onlardan nümunə götürmüsüz heç?

- Kasıbdır, kasıb p.. yesin, maşını adam kimi sürsün. Sən inanmazsan, əgər yol polisi olmasa, yolun içində "oturar" bəzi sürücülər. Müğənnilər isə, yalan danışır. Qohum toylarını bəlkə də... amma inanmıram.

Əhməd araqdan içir. Bir dəstə şüyüdlə ağzının suyunu silir. Sonra da şüyüd dəstəsini ağzına dürtür:

- Bizimki əzab olub, işləmək yox.

- Heç olub ki, adamı şərləyəsən?

Bizdən şahid olmaz

Sualıma udqunur. Deyəsən heç bunu gözləmirdi:

- Nə mənada?

- Məsələn, hansısa sürücü yol polisindən şikayət edə, sən də polisi müdafiə etmək üçün şahid kimi sürücünün üzünə durasan.

- Hə, bu, şərləmək deyil ki. Bizdən şahid olmaz. Hadisə yerində mən də olmuşamsa, demək, biz özümüzü müdafiə etməliyik. Bu xidmətdir. İndi bu sürücü yekəbaşlıq edib, QAİ-işnik onu söyüb, təhqir edib, biz iş yoldaşımızı pis vəziyyətə qoymarıq axı. Həm də harada görübsən ki, sürücünün şikayətinə görə polisə cəza versinlər? İndi ola bilər. Çünki çəkirlər, səsi yazırlar, yollara kameralar quraşdırılıb. Bizim vaxtımızda bu yox idi.

Artıq balıq da bişib. Əhmədin iştahası isə heç də pis deyil. Dənizdən yenicə tutulmuş balığın ləzzəti də başqadır, özü də dəniz havasında. Üstəlik danışdığına diqqətlə qulaq asan adam ola. Bu baxımdan nəyi var, açıb-tökür. İmkan yarandıqda sual verirəm:

- Bəs bayaq mübahisə edirdin ha, heç də haqlı deyildin.

- Bilirəm, - ürəkdən gülür,- onlar alkaşdırlar. Tutduqları balığı satır, çaxır alıb içirlər. Bir-iki dəfə dedim ki, tutduğunuz balıqdan evinizə də aparın. Balalarınız da yesin. Dedilər, sənlik deyil. Düz də deyirlər, mənlik deyil. Amma dözmürəm axı, adam gərək evinə də nə isə aparsın. Həm də xoşum gəlir adamları – belələrini cırnatmağa.

Qanacağı olsa, cibinə nə isə salacaq

- Yolda da olanda belə edirdin? Məsələn, sürücünü təbdən çıxarırdın?

- Elə o vaxtdan qalıb da başımda. Bu bizim əsas işlərimizdən biridi. Gərək psixoloji cəhətdən hazır olasan. Həm də özünü çox təmkinli aparmağı bacarasan. Mən sürücüyə işarə verib saxladırdım. Bilirəm axı, bunun elə bir günahı yoxdur, çalışıb onu günaha salmalısan. Yaxınlaşıb laqeyd, yorğun görkəmdə özümü təqdim edirdim: - Vətəndaş sürücü, siz niyə yol hərəkəti qaydalarını pozursuz? Sürücü "hansı qaydanı pozmuşam", -deyə soruşduqda mənim cavabım: sənədlərinizi təqdim edin, - olurdu. Sənədlərə baxırsan və yenə də soruşursan: "Yol hərəkəti qaydalarını niyə pozursan?" Sürücü danışır. Haradan gəlirdi, niyə gəlirdi, qarşısına kim çıxdı, ona elə gəlir ki, o, qaydanı pozmayıb və sair. Sən əlini atırsan akt yazmaq üçün sənəd götürürsən. Bir qədər səsinə mülayimlik qatır, amma bayaq danışdığını and-amanla yenə də danışır. Xülasə, bezdirirsən bu yazıq sürücünü, axır ki səsini qaldırır. Bax, burda keçi qalır çayın o üzündə. Deyirsən ki, sən xidmət zamanı polisi təhqir edibsən və sair. Qanacağı olacaq, cibinə nə isə salacaq, olmayacaq, yazacaqsan getdi. Əşşi, çox şeylər var e...

Əhməd balığın başını yeyir:

- Salyanlılar balığın başını nahaq yemir ki, hər şey var e burda.

- Sən çox baş yemisən?

Sualımı tutur. Gülür:

- Buna baş yemək demək olmaz. Bu, olsa-olsa balalarına güzəran qurmaqdır.

Əhməd kişi ilə danışığımızın sonu o qədər də maraqlı olmadı. İçki, yaşı 70 haqlamaqda olan keçmiş polisi başqa mövzularda danışmağa məcbur edirdi.

Ona görə də düşünürəm ki, söhbətimizin qalan hissəsini oxucularımız oxumasa da olar...