Orfoqrafiya lüğətinin sonuncu buraxılışı həddən artıq
uğursuz məlumat kitabıdır.
Bu sözləri Axar.az-a AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun
şöbə müdiri, tanınmış media eksperti, professor Qulu Məhərrəmli
mətbuatda bəzi sözlərin yazılışında səhvlərlə bağlı danışarkən
deyib. Onun sözlərinə görə, bəzi xüsusi isimlər və sözlər var ki,
jurnalistlər onun orfoqrafiq yazılışında yanlışlığa yol verir və
buna səbəb də lüğətdə olan nöqsanlardır:
"Orfoqrafiya lüğətinin sonuncu – 2014-cü il nəşri tezliklə
dəyişdirilməli, cilalanmalıdır. Kitabın mütləq şəkildə yenilənməyə
ehtiyacı var. Lüğət yeni, süni sözlər artırmaq hesabına şişirdilib.
Lüğətlərin hazırlanması kollektiv yaradıcılıq məhsuludur. Bu işlə
çox ciddi alimlər məşğul olmalıdır. Lüğət işi nəşriyyat biznesinə
tabe olmamalıdır. Sonuncu Orfoqrafiya lüğətində mübahisəli məqamlar
var. Bunlar aradan qaldırılmalı, lüğət mütləq dəyişdirilməlidir.
Lüğətdə problemlər xüsusilə alınma sözlərlə əlaqədardır. Belə
olduğu təqdirdə də sayt və qəzetlərdə həddindən artıq səhvlər qeydə
alınır. Məsələn, lüğətdə sözün düzgün yazılış forması kimi "hotel"
qeyd edilib. Ancaq bu sözü hər kəs "otel" kimi qəbul edib,
əksəriyyət belə yazır və belə də tələffüz edir. Bu artıq "otel"
kimi qəbul edilmiş sözdür. Sözün əvvəlinə kar samit artırmaq dili
qəlizləşdirir. Onsuz da tələffüzdə "h" hərfi eşidilmir. Bu səbəbdən
hər kəs qəbul etdiyi formada yazılmalıdır. İlk hərfin ləğv edilməsi
daha məqsədəuyğundur".
Q.Məhərrəmli qeyd edib ki, dilimizdə və yazılışda problem
yaradan sözlərdən bəziləri də Çin mənşəli, "ts" hərf birləşməsiylə
yazılan xüsusi adlardır:
"Qəbul olunmuş qaydaya görə, Azərbaycan dilinə rus dilindən
keçən "quyruqlu ç" hərfi ilə yazılan sözlərdə həmin hərf sözün baş
hərfidirsə, "s" kimi yazılmalıdır. Mövcud orfoqrafiya qaydalarına
görə bu bir qaydadır. Sözün ortasında gəlirsə, "ks" kimi
yazılmalıdır. Son vaxtlar tendensiya ona yönəlib ki, elə sözün
ortasında da gələndə "s" kimi yazılsın. Məsələn, əvvəl "litsey"
kimi yazılan sözü indi "lisey" kimi yazırıq. Hesab edirəm ki,
tədricən bir səsi elə bir hərflə də əvəz etmək lazımdır. Əksər
dilçilər bu təklifi irəli sürür. Bir səsi iki hərflə göstərmək
yazıda artıqlıq yardır. Çaşqınlığa və səhvə səbəb olmaması üçün
qaydanın bu şəkildə olması məqsədəuyğundur".