Axar.az "Sözün güneyi" adlı yeni layihəyə başlayır. Bu layihədə Güney Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndələrinin bədii mətnləri – şeir və hekayələri, məqalələri yayımlanacaq. Beləliklə, layihənin ilk qonağı Güney Azərbaycanın tanınmış yazarı, "Ədəbi Azadlıq" hekayə müsabiqəsinin qalibi Rüqəyyə Kəbiridir.

Wu-wei*

(hekayə)

Can... Cisim... İkisinə də toxunub, ikisini də zədələyib. Hardan kök salmışdı? Bilmirəm. Hardan kök saldığından nə elmin başı çıxır, nə də mənim. Durduğum yerdə kök atmışdı. Nə əl toxunmuşdu, nə ağız. Nə bir körpəni dirçəltmişdi, nə də bir sevgiyə can vermişdi. Canımı zədələyib, cinsiyyətimə qıydı.

Yara var bağlarlar, yara var dağlarlar. Amma mənim bağlanmış yaramın dağ-damğası həm canımın, həm də cismimin cinsiyyətinə toxundu.

Aynalanıram. Cismimi aynanın duruluğunda görürəm. Əlimi sinəmə çəkirəm. Hələ də ağrıyır. Qırağa çəkilirəm... Aynalanıram... Qırağa çəkilirəm... Aynalanıram... Ayna məni özündə saxlamır. Tapdığı kimi də itirir. Kefsizliklə ayna tutmaz. Kefsizlik aynanın duruluğunu öldürür. Cismimlə canıma basılmış damğanın izi kimi. Xərçəng cisim-canımı zədələmədən əyləşib aynada qalmalıydım. Olasıydı? Görəsən bir gün bir ayna tapılacaqmı ki, insanın sağlamlığını özündə saxlasın?!

Desəm ki, kimyəvi dərmanlar ucbatından tükü tökülmüş başım heç də vecimə deyil, yalan demişəm. Gec-tez, tüküm kökdən göyərəcək. Amma döşüm necə?..

"Ağlamaqdan iş çıxmaz, – dedi. - Özüvü buraxacaxsan. Özünlə savaşmayacaqsan. Səni stresdən qurtarar. Sakit oturacaqsan, ta özü asta-asta gəlib keçsin".

– İş-işdən keçəndən sonra?

– Hələ nə olub ki? Uzun-uzadı bir yol var qabağında.

Utandım doktora deyəm ki, mənim əhvalım toydan sonrakı həna əhvalıdı. "Kordan, kardan, çolaqdan olsaydım, yenə bir söz..." – dedim.

– Hər orqanın öz yeri var. Şükür elə ki, indi hər cür protez var.

– Protez?.. Yox! Qoy onda sinəm taxta kimi qalsın, amma protez yox!

Sözümü saymayıb, davam etdi:

– Heç cür çalışmayacaqsan. Nə fikirləşəcəksən, nə də çalışacaqsan ki, fikirləşməyəsən. Qoy fikirlərin siçan kimi hardan gəlir-gəlsin, hara gedir getsin. Sən ancaq dayan bax. Ancaq pişik kimi onları tutmaq üçün üstlərinə cumma. Fikrinlə əməlin bir olsun. Gedəndə get, gələndə gəl, oturanda otur. Yeyəndə ye, könlün musiqi istəyəndə, musiqiyə qulaq ver... Ağlayanda da ağla. Ancaq heç kimi sayma. Özün özünə de ki, indi ağlamağım gəlir, ona görə də ağlayıram. Öləndə də öl, amma ölümə fikir vermə".

Bizim bu həkim onkoloq olmaqdan çox, psixoloqdur. Çalışdım, hər zada adi baxım. Bacardıqca fikir etməyim. Onun dediyi kimi bağdaş qurdum. Barmaqlarımı bir-birinə qıfılladım. Kürəyimi dikəltdim, döşümü qabağa verib, gözlərimi yumdum ki, bəlkə, içimdə olan iztirab asta-asta gəlib sovuşsun. Döşüm tir çəkdi. Ağlamağım gəldiyinə görə ağladım...

Aynalanıram. Cərrahlıqdan sonra bu, birinci dəfədir ki, cəsarət tapıb, bu qədər ayna qabağında dayanıb, öz cismimə baxıram. Bir aynaya baxıram, bir də aynanın başında çərçivələnmiş cismimin bir parçasına, xərçəngli orqanımın şəklinə. Üzdə sağlam görünür, amma içdən ağacın içini qurd yemiş kimidir.

Ayna nə qaş-gözümü göstərir, nə ağız-burnumu, nə də çiyinlərimə ağırlıq edən qollarımı. Ancaq sinəmdəki bir cüt nurəfkən korluğunu üzümə çəkir. Üstəlik, hamar və kişi köksünə dönmüş döşüm gözümə həm ağlamalı, həm də gülməli gəlir. Ürəyimi yandıran yeri burasıdır ki, hətta kişilərin döşündə olan mərci boyunda gilə də, taxtaya dönmüş saf sinəmdə gözə dəymir. Hamarlanmış köksümdə, dərimin kəsilmiş yerində, təkcə ət-dəri cinsindən olan, bir cüt paralel qırmızı xətt görünür ancaq.

Ayağa durub özümü azad buraxıram. Çalışıram, təbii baxım hər şeyə. Çalışıram yox, səhv elədim. Əslində, çalışmıram. Stres, qüssə-filan qoy özü gəlib keçsin. Nə işim var axı! Bu günlər iş-peşəm özümlə barışmaq olub. Çalışıram özümlə nə savaşım, nə də savaşmayım. İstəyirəm bacardıqca təbii davranım. Tapınmaq kimi. Ağlamağım da ağlamağa tapınmaqdır. Nədənini axtarmadan ağlayıram. Ağlamağı nə pis, nə də yaxşı sanıram. "Sadəcə, ağlayanda ağla, güləndə gül", – öz-özümə deyirəm.

Xəstəxanada yatarkən ikikönüllü qalmışdım ki, cib telefonumla özümü çəkdiyim şəkli verim çıxartdırsınlar, ya yox. Təbii davranmaq fikrimi biryanlıq edir. İstədiyim işi görməliyəm, nə olur-olsun.

Şəkilxanaya girəndə, stres, qüssə – hamısı ötüb bitmişdi. Özümü yaxşı ələ almışdım. İçəri girmədən şəkilxananın ayna şüşəsində başdan-aşağı özümə bir nəzər saldım. Taxta köksüm şüşənin aynalığında elə də gözə girmirdi.

"Bu şəkli çıxarıb, sonra da çərçivəyə salarsız", – deyib, telefonumu şəkilçiyə sarı uzatdım. Şəkilçi qəbzimizi çəkməcəsindən çıxarıb, üzərində bir şey yazmadan telefonu əlimdən alıb baxdı. Qəfildən ildırım vurmuş adam kimi birdən-birə rəng-rufu dəyişdi. Yerindən qalxıb:

– Bu nədi, xanım? Özünü dolayırsan?

– Nədi ki, şəkildi də-ə.

Şəkilçi qaşların düyünləyib, köynəyin cibindən siqaret qutusunu çıxarıb, birini alışdırdı:

– Mən bu işi görə bilmərəm... Amma ki, gəlib bunu mənim laboratoriyamda görsə, dükan-bazarımı çəkib bağlar.

Telefonumu alıb, suyu süzülmüş şəkilxananın qapısına sarı yollanırdım ki, ayağımı eşiyə qoyhaqoyda bir də geri döndüm. Şəkilçi döndüyümü görcək əsəbi bir halda siqaretinin kötüyünü fotolent qutularının biri üstündə əzmək istədikdə barmaqları qutunun darısqal ağzına ilişdi. Güclə barmaqlarını qutunun içindən çıxarıb gözucu mənə baxdı. Mənsə dodağımı qaçırtdım.

"Ağayi-möhtərəm, bu, xərçəngə tutulmuş bir xanımın əməliyyatdan qabaqkı şəklidi. İndi cərrahiyə eləyiblər. İstəyir bədəninin kəsilmiş qismətini ömrü boyu otağının divarına vurub, yadigar saxlasın. Allah eləməmiş, zənəndə əksi-zadı deyil ki! Bir də bunun sizin dükan-bazarızın bağlanmasına nə dəxli var?"

Şəkilçi bilmədi gülsün, yoxsa kədərlənsin. Bir məni, bir də hamarlanmış köksümü süzdü.

– Allah köməyi olsun.

Mənsə özümü sındırmadım:

– İndi amazonlara bənzəyir.

Şübhəli bir halda dəliyə baxan kimi mənə baxdı:

– Amazon nədi?

– Amazonlar yunan əfsanələrində döyüşən xanımlardılar ki, yayı döşləri üstə rahatca çəkib, kişi düşmənləri oxlamağ üçün özləri bilə-bilə döşlərini kəsərmişlər.

Şəkilçi qəfildən qəhqəhə çəkib güldü.

– Yaddaş kartını çıxart ver, görüm neynəyə bilərəm... Çıxarandan sonra faylı siləcəm. Sən də "şotor didi" ("dəvə gördun, görmədin". Fars ata sözü. - Red.), nədidi haaa... Yaxşçı? Heç kim bilməsin mən bu şəkli çap eləmişəm haaa.

– Siz bunu mənə bir tablo kimi verin, mən də ağlımın lüğətxanasında hər nə "şotor" varsa, silərəm!

Aynanı özümdən boşaldıram. Mənsiz onun duruluğu daha da görkəmlidir. Kompüterin başında oturmamış bir daha çılpaq canımla diz çökürəm. Xodxori eləmədən bir az dözürəm. Stressə özbaşına gəlib ötüşür. Protezləri seçməyə gərək soyuqqanlı olum. Hətta bu ara hönkürtüylə ağlamaq istəyirəm; ağlayıb, dincəlirəm. Qüssədən boşalıram. İndi ağıllı-başlı adam kimi kompüter başında otura bilərəm.

Monitordakı protezlərin şəkillərinə baxıram. Bu protezlərin heç biri aynanın başına vurduğum tabloya bənzəmir.

Doktor "hər ikisində də var... Özü də qreydes 3" (xərçəngin lap son, şiddətli mərhələsi – red.), – demişdi. Danışa-danışa patolojinin analiz kağızı əlində büzüşmüşdü. Doktordan öncə özüm Quqlda "qreyds"in mənasını axtarıb tapmışdım. Sonra təkbaşına oturub ağlamışdım. Onda hələ təbii davranmağı, özümlə savaşmamağı bacarmırdım. Ağlamağa görə deyil, öz halıma ürəyim yanıb, ağlamışdım. Məni ovudan olmamışdı. Qüssə xirtdəyimin yolun kəsmişdi. Özüm-özümə toxtaqlıq verə bilmirdim. Ürəyim istəmişdi, kaş ki, biri məni danlayıb, deyəydi: "Özüvü dolama, qız, dur ayağa! Dərman dalınca getmək əvəzinə, utanmırsan oturub gözünün abqorasını sıxırsan? Ölüm deyil ki, qır-saqqız kimi gəlib sənə yapışsın! Xərçəngdi də-ə. Maşallah, özün ki dərs oxuyubsan, bilirsən ki, elm hər dəqiqə, hər saniyə "update" olur!"

Di gəl ki, kimsə tapılmamışdı bu sözləri mənə desin. Elm hər saniyə "update" olsaydı da, hələ buracan onun nədənini, hardan gəldiyini, necə tapıldığını bəlli edə bilməmişdi.

"Xərçəng" sözünü öz-özümə təkrar eləyəndə qəfildən xərçənglərin maqqaşa oxşar qolları, köksümü cırmaqlayıb, döşlərimi didələdiyini hiss eləmişdim. Sonra öz-özümə "yoo, nə xərçəng, nə də kanser, elə mən də hamı kimi "sərətan" deyəcəyəm. "Sərətan" sözü xərçəngdən daha yumşaq dilimdə dolaşır. Sərətan yumşaq-yumşaq insanların canının kökünə işləsə də, xərçəng sözü kimi, qabaqcıl deyil, ağızda dolananda, adamın canını didələmir. Ancaq nəsə ölüm kimi bir cür qorxu salır adamın ürəyinə".

Bununla belə doktordan soruşdum: "Qreyde 3 nə olan şeydi?" O isə matəmli baxışını mənə zillədi. Baxışı elə qüssəli idi ki, bir an öz dərdimi itirib, onun dərdinə qaldım. Dedim, yəqin, doktorun da lap yaxın adamlarından birisi, bəlkə bacısı, bəlkə də, yaşam yoldaşı bu dərdə giriftar olub ki, özünü mənimlə belə özdaş göstərir.

– Qreydes, yəni gecikdirmədən, ilk fürsətdə gərək cərrahiyə əməliyatı olasan. Cərrahlıqdan sonra da ankoloq yanına gedib kimyəvi dərmanlar qəbul edəsən. Özü də ağır əməliyyatdı. Bir az da bahalıdı. Təəccüb edirəm... Axı... Belə sənin yaşına yaraşmır eee!

Doktor yadımdan çıxartdığım təkbaşına ötüb keçən 42 ili yadıma saldı. Az qalırdı doktorun sözlərini dinləyə-dinləyə göz yaşlarım yenə yanaqlarımı islatsın. O isə mizinin üstündəki kitabı vərəqləyərək sözünə davam etdi:

– Hərçənd neçə ildi ki, xərçəngə tutulma yaşı aşağı düşüb, amma hər dərdin bir dərmanı var... Dedin, subaysan da-a, yoo? Səndən başqa nəslinizdə xərçəngə mübtəla olan var?.. Vaxtı tələf eləmə. Yazıram, günü sabah get, xəstəxanada yat.

Göz qabağında olan vücudumun qadınlıq kimliyi bir azdan yoxa çıxacaqdı. Biləyimə bağladıqları qolbağının üstündə yazılmış kimliyimi oxudum. Adım, soyadım, atamın adının yeri qolbağına yapışmış etiketin üstündə boş qalmışdı. Gözlərim doluxdu. Döşlərimi ovuclarımda tutdum. Ovuclarıma ağırlıq elədi. Limfa düyünləri onların içində xərçəngə dönüb, vəz bağlasaydı da, hələ də yumşaq idilər. Ovcumu əl dəyməmiş döşlərimin giləsində dolandırdım. Qoltuqlarımın altında gəzdirdim. Barmaqlarımın ucu cəviz boyda limfalara toxunduqda, özümdən ixtiyarsız ağladım. Pərəstar qapıdan əyilib, dedi: "Sancaq, saat, qapaq məsnoi diş (protez diş. – red.)... Hər nə varındı, çıxart! Yarım saatacan əməliyyat otağına gedəcəksən... Bax... Buna! Hələ ağlayırm a... Nəyi gözləyirsən? Di dur əməliyyat paltarlarını gey də!"

Canım elə bil, sal daş idi. Güc-billahla onu taxtın üstündən qaldırdım.

Pərəstar bir daha geri dönüb "tez ol, paltarını dəyiş də!", – dedi.

Onun sözündən sonra hönkürtü vurub əynimdəki xəstəxana paltarını çıxarıb, kağız kimi xışıldayan birgeyimlik paltarı geyəndə, ağlımdan bir fikir keçib ağlamağımı dərhal kəsdi. Paltarı geyməmiş telefonumu götürüb, canımın zədələnmiş bölgəsindən bir neçə şəkil çəkdim. Birdən-birə pərəstarı qapı çərçivəsində dayanmış, üzünü cırmaqlayarkən gördüm...

Aynanın başına vurmuş şəkli götürüb, monitorda görünən protezlərlə tutuşdururam. Bir gözüm şəkildə, bir gözüm monitorda...

Doktor "qarnından kəsib, protez qoymaq olar", – demişdi. Əlimi qarnıma çəkirəm. Altı ay kimyaterapiya sürəsində arıqlamışam. Qarnımın nə piyi qalıb, nə əti. Köksümdəki bir cüt paralel kəsilmiş yara izi bütün həyatıma yetərlidi.

"Bir də təzriqi protez (protezi iynə kimi bədənə vurmaq. – red.) var", – demişdi doktor. Monitordakı şəkilləri birbəbir açıram. "Təzriqi protez necə ola bilər?" – deyə, Quqldan oxuyub, şəklinə baxıram. İzahlı yazılarını da birbəbir oxuyuram. "Silikon" adlı bir maddə köksün cərrahlıq olan yerinə növbəti olaraq zinə-zinə təzriq olunub, sonra dərinin altı qovuq kimi şişir...

"Görəsən, qovuq döşün giləsi olmaz?"

Kimsə yoxdur sualımı cavablasın. Əlimi hamarlaşmış köksümə çəkirəm. Monitorda protezlərə aid səhifələri birbəbir dəyişirəm. Lifçiyə bənzər bir protez diqqətimi çəkir. Protezin gilələri doğal gilələrə bənzəyir.

Şəkillərə baxmağa davam edə bilmirəm. Yenə təbii olmalıyam. Azad buraxıram özümü. Adi baxıram hər zada. Gilə olur-olsun, olmur-olmasın. Nə olduğuna fikir verirəm, nə də olmadığına. Nə döşün varlığını düşünürəm, nə də yoxluğunu. Ancaq hər zaddan önəmli relaks olmalıyam. Özümü azad buraxıram ki, qüssə ötüb keçsin. Narın-narın ağlamaq istəyirəm. Ağlayıram. Sonra yenidən iç vurub, hönkür-hönkür ağlayıram...

(Wu-wei - əski çin fəlsəfəsində soyuqqanlı və təbii davranmaq)