İttihad və Tərəqqi Partiyasının masonlarla heç bir
əlaqəsi yox idi.
Bu sözləri filoloq, Əli bəy Hüseynzadə irsinin araşdırıcısı,
"Ədəbiyyat" qəzetinin baş redaktoru Azər Turan İttihad və Tərəqqi
Partiyasının və Əli bəy Hüseynzadənin masonlarla əlaqəli
olub-olmaması haqda Axar.az-a danışarkən deyib:
"Əli bəy Hüseynzadə İttihad və Tərəqqi Partiyasının qurucusu
olub və o partiyanın masonlarla heç bir əlaqəsi yoxdur. Əli bəyin
Ziya Göyalpa türkçülük, millətçilik ruhunun formalaşmasında böyük
təsir olub, Göyalp onun haqqında məqaləsində də yazır. İttihad və
Tərəqqi siyasi cəmiyyət idi, amma onun quruluşunda mason
elementləri yox idi. Kimsə oxşadır, nəsə yazır, bu başqa məsələdir.
Partiyanın əsas qayəsi Osmanlının çöküşü dövründə millətçilik
məsələsini meydana gətirmək idi, bunu da elədi. İslamçılıq və
osmanlıçılıq var idi, üçüncü tərəf boş qalmışdı. Osmanlı imperiyası
çökəndən sonra cəmiyyət hansı strukturda yaşaya bilərdi? Ona görə
də türkçülük ideologiyasını irəli sürdü. Bu ideologiyanı da Tərəqqi
təmsil elədi. Yenə deyirəm, Əli bəy Hüseynzadə mason olmayıb".
Qeyd edək ki, Türkiyə mətbuatında İttihad və Tərəqqi siyasi
cəmiyyətinin üzvlərinin mason olması və quruluşunda mason
elementlərindən istifadə edilməsi haqda məqalələr, videolar var.
Eləcə də partiyanın türk dilində olan vikipedik məlumatında da bu
barədə qeydlər yazılıb.