Cəlilabadda yaşayan yazıçı Meyxoş Abdullahın qapısını döymək qərarına gəldim. "Anakonda ovu", "Alagöz", "Əsir qadın" və digər əsərləri ilə çoxunun qapısını döyən yazıçının qapısını döymək istədim. Amma dəqiqləşdirmək lazım gəlirdi, görəsən evdədirmi?

Telefon açdım. Məlum oldu ki, yas yerindədi. Şair Əlövsət Tahirli ilə birlikdə evə gedir. Ona Bakıdan zəng vurduğumu demişdim. Artıq yarım saatdan sonra Meyxoşun darvazasının qarşısındaydım.Qapını döyürəm. Meyxoş özü açır:

- Bəs Bakıda deyildin? -Sonra üzünü Əlövsətə tutur: -Sənə demədim ki, bu zəng edibsə, bizi hansısa sürpriz gözləyir?

Həyətdə xeyli söhbət edirik. Meyxoş müəllimin böyük təsərrüfatı var. Tofiq Bayramın sözünü yada salırıq; həyətdə çəpərə alınmış geniş ərazidə qaçışan toyuq–cücəni göstərib "hara qaçırsız, ay dünyanın səyyar zakuskaları" deyirik. Yuxarı qalxırıq. Meyxoş müəllimin geniş, rahat evinin artırmasında çay süfrəsi artıq hazırdır. Evin sahibəsi Mənzər xanımın özünün hazırladığı mürəbbələrdə stolun üstündədir.

Qəfil qonaq qəfil ölüm kimidir

Söhbətimiz çay süfrəsinin arxasında davam edir. Meyxoş müəllim oğlunun Kərbəla ziyarətinə getməsindən danışır. Söhbət zamanı məlum olur ki, ailədə özündən başqa hamı namaz qılıb, oruc tutandır. Özü bu ayinlərə riayət etməsə də, inanclı adamdır. Əlövsət Tahirli bu məqamda Meyxoşla bağlı bəzi detalları açıqlayır:

-Meyxoşla niyə dostluğum tutdu, bilirsənmi? Bu insanın dəqiqliyi məni həmişə valeh edib. 30 ildən çoxdur ki, onunla dostam...

Qəfil qonağı olduğum yazıçıdan çoxdandır sosial şəbəkədə görünmədiyinin səbəbini soruşuram.

- Orada hər şey sanki ütülü vəziyyətdədir, münasibətlər, davranışlar qabaqcadan hazırlanmış kimi görünür. Saxtalıq hiss edirəm. Mən xalqı əvvəlki formada görmürəm. Elə bunlara görə Feysbukdan çıxdım. Tanıdığım insanları əvvəlki vəziyyətdə, necə var, elə o cür görmək istəyirdim, gördüm ki, yox e.

- Meyxoş müəllim, qəfil qonağın oldum, yəqin ki, narahat etdim. Qəfil qonağa münasibətin necədir?

- Qəfil qonaq qəfil ölüm kimidir. Qəfil gələn ölümdə necə ki, vəsiyyətini deyə bilmirsən, halallıq ala bilmirsən, bax gözlənilmədən gələn gəliş də adama ani olaraq o hissi yaşadır. Amma qonağı qarşılamaq, yola salmaq adətimizdir. Bundan nigaran deyiləm...

- Pərəstişkarların kifayət qədər çoxdur. Kitablarını oxuyurlar, haqqında yazırlar. Onlarla görüşməkdən qorxursan ki?

-Yox Faiq, o qədərdə deyil, amma dediyindəhəqiqət var. Misal üçün, məni həyatda elə vəziyyətdə görüblər ki, inanmayıblar bu mənəm. Yəni mən halal zəhmətlə uşaqlarımı böyüdürəm. Qaldı ki, kifayət qədərolmasa da, ədəbi mühitdə tanınıram.

Əlövsət zəng edəndə ürəyim üzülür ki, kimsə ölüb

- Çox xoş oldu ki, Əlövsət Tahirli ilə birlikdə tutdum səni. Deyirlər, Cəlilabad ədəbi mühiti arasında soyuqluq var, bu, doğrudurmu?

- Səmimi deyim, Əlövsətlə, Əlirza Həsrətlə biz tez-tez görüşürük. Əlövsətlə görüşlərimiz həmişə yas məclislərinə təsadüf edir. İnan, bundan zəng gələndə ürəyim üzülür, hiss edirəm ki, kimsə rəhmətə gedib. Bu gün də elə yaxın dostumuzun-qardaşımızın hüzründən gəlirik.

Əlövsət dillənir:

-Amma bu dəfə fərqli oldu. Meyxoş müəllim zəng edib, hüzrə dəvət etdi məni. Meyxoşun sözünə qüvvət, sənin sualına cavab olaraq deyim, hər bir yazarın yazdıqları ilə şəxsiyyəti üst-üstə düşməlidir. Yazıçını əsərlərində tanıyıb, onu bütləşdirənlər, yazıçını bəzən şəxsən tanıyanda təəssüratlarında yanılır. Meyxoş sözü və özü bir olan yazıçıdır. Oxucu bəzən yazarı əsərinə görə tanıyır, kürəyində onun hənirtisini hiss edir.

- Meyxoş, sən arxa olmağı bacarırsan, hənirtini hiss etdirirsən?

- Mən bir qədər fərqli fikirdəyəm, düşünürəm ki, əgər görünürəmsə, tanınıramsa, demək, bir boy aşağı düşürəm. Əzab çəkirəm.

-Niyə elə düşünürsən?

- Düzdür,məni tanıyırlar, hörmət edirlər, amma elə bilirəm ki, xırdalanıram. Həm də fikirləşirəm ki,bir yerə gedərəm, həmin yerdə nəyi isə görüb iradımı bildirərəm və bukiminsə xoşuna gəlməz. Susmağa üstünlük verirəm. Qorxuram ki, danışam, düz anlanmaya.

- Sokratın sözüdür, danış, bilim ki, kimsən. Qorxun odur ki, səni şəxsən tanıdıqdan sonra haqqında yanlışlığa yol verdiklərini düşünərlər?

- Belə də olur, bəzən.

- Belə düşünmək olarmı, sən yazanda fikirləşibsən ki, oxucu görəsən bu yerdə nə deyəcək? Məndə belə təəssürat yaranır ki, sən hər hansı bir əsəri yazanda gözünün qabağınaoxucuları, yaxud konkret kimi isə gətirirsən.

- Yox, razılaşmıram, məndə bu belə deyil...

-Mən axı sənin danışığından belə tutdum.

- Tuta bilərsən, Faiq. Mən hər hansı bir əsəri yazanda kiminçünsə yazdığımı deyiblər, düzdür. Səndə, elə məndə bilirik ki, hansı yazı məqsədli şəkildə yazılıbsa, bunun uğuru olmur. Mən tam əmin eləyim ki, yazdığım bütün yazıları çap üçün yazmıram. Elə bilirəm, mənim yazdıqlarım hec vaxt oxunmayacaq. Düşünürdüm ki, sandıq ədəbiyyatı olaraq qalacaq. Nəyi necə yaşamışımsa, hiss etmişəmsə elə də yazmışam. Ona görədə müəyyən qədər uğur əldə edə bilmişəm. Hər kəs öz içindən keçəni, yaşadıqlarını yazmalıdır.

Sən məni durduğum yerdə qana salmaq istəyirsən

- Evin xanımı səndən nə vaxt inciyir, evə gec gələndə, ya heç gəlməyəndə?

- Bu söhbət, bilirsən, hamının dərdli, bəlalı yeridi. Mən bilirəm Faiq, sən məni durduğum yerdə qana salmaq istəyirsən. Amma tam səmimi olaraq deyirəm, çünki sən məni tanıyırsan, müəyyən qədər münasibətimiz olub. Səntək qarşındakı müsahibinlə işini bitmiş hesab etmirsən. Mənə qədər çoxlu insanlarla görüşdün, yazdın. Acıq deyim ki, bəlkə ədəbiyyatımızda sənin kimi səmimi qəlbdən müsahibə götürən, yazan ikinci yazıçı-jurnalist tanımadım.

Təbii ki, qadınların hamısının xislətindəqısqanclıq hissi var. Nəqədər özünü ağır aparasan, nə qədər də hərəkətlərinə sədd qoyasan, yenədə qadın qısqanmalı, qadın soruşmalıdır. O analıqdan irəli gəlir. Sevgidən irəli gəlir. Amma bu söhbət hər yerdə olduğu kimi elə mənimdə, evində narahatçılığına səbəb olur. Sözsüz ki, olur. Təbii ki, maraqlanırlar haradaydım. Olur bizim evə çox qonaqlar gəlir. Qonaqlarımın arasındazərif məxluqlar da olur. Onlarıngedişindən sonra evdə narahatçılıq olub. Mən bilirəm, sənin açıq suallarında olacaq, bunu gözləyirəm.

Gecə ailə yatandan sonra

-Sən hadisələri qabaqlama.Ümumiyyətlə, sən xəyanətə pis baxmırsan. Çünki ömrü boyu sən xəyanətkar olmusan.

- Yazı-pozu adamına elə bil ki, xəyanət xarakterik haldı. Bu sualın cavabını dəqiq verən yazarlarda olub. Bunu "ilham pərisi" adlandıranlarda var. Vaxtı ilə "dostluq elədiyim" çox sayda adamların indi heç biri qalmayib.

- Sən "Əsir qadın"ı, "Alagöz"ü, "Anakonda ovu"nu yazanda buna nə ilham pərisi?

- Bilirsən, gecə ailə yatandan sonra gəlir yazmaq təbim. Əsir qadının başına gələnləri yazmaq üçün ilham pərisi necə gələ bilər, deyirsən? Sən şeirlərini yazarkən şən, sevgi pərisi gəlirsə, belə yazılara da qəm pərisi gəlir də. Elə yazılarım var ki, mən onu yazanda, o hissləri yaşayib hönkür-hönkür aglamışam. Həmin anda mənim hiçqırığıma nə ailə, nə dost, nədə bir başqası hay verib. Çiyinlərimdə sanki bir qəm pərisi oturub. Mənə o qəmli notları diktə edib.

Çömçəquyruqları elə çömçəquyruğu olaraq qalacaq

- Doğurdanmi balıq dəryada böyüyür?

- Ramilə Qurbanlını tanıyırsan? Təxminən oda belə bir sual vermişdi, balıq dəryada böyüyər, əyalətdə nə gəzirsən. Cavab vermişdim ki, balıq dəryada böyüyür, bu düzdü. Amma o qədər çömçəquyruqları var ki, nəinki dəryaya, aparıb okeana da atsan, elə çömçəquyruğu qalacaq. Bu baxımdan yaxşı yazar harada olsa əsərini ortaya qoyacaq.O da düzdür ki, əyalətdə yaşamaq bir qədər gec tanınmağına, oxunmağına səbəb ola bilər.

- Sənin hansısa əsərinə film çəkilmək söhbəti oldu bir ara...

- "Azərbaycanfilm" kinostudiyasından zəng etdilər. Görüşdük. "Alagöz" povestimə tammetrajlı film çəkəcəklərini dedilər. Anlaşdıq, müqavilə imzalandı, qonorar təsdiq olundu, ssenari yazıldı və yarımçıq qaldı. Bu 2008-ci ildə oldu. "Əsir qadın" romanım haqda isə Moskvada yaşayan şair Afaq Şıxlı müsahibələrinin birində demişdi ki, qızımla tərcümə edib, rus dilli oxuculara təqdim edirik. Yəqin ki, bu yaxınlarda tamamlayarlar.

Zakir Sadatlını qonaq kimi gözləmişəm

- Ən çox kimi arzulamısan, qonağın olsun?

-Faiq, ən çox arzuladığım adam, yolunu gözlədiyim qonaq mərhum yazıçımız Zakir Sadatlı olub. Mənə özü demişdiki, gəlib üç gün qonağın olaram. O, xəstə olan vaxtı daha çox isinişmişdik bir-birimizə. Çox duyumlu insan idi. Mənə demişdi ki, sən mənim üçün Cəlilabadın istinad nöqtəsinə çevrilirsən. Həmdə Əfqanıstan döyüşçüsü idi. Onun o sözü mənim o qədər xoşuma gəldiki. Onu çox arzuladım. Ölümü mənə çox təsir elədi. Allah rəhmət eləsin.Bir də Elman Tovuzun sağalmasını, qonağım olmasını arzulamışam.

- Qonaq getmək istəsən kimə gedərsən?

- Sözün düzü, deyim ki, mən Bakıya gələndə sizə qonaq düşmək istəmişəm. Səni çox istəyirəm. Biz cəlilabadlılar hamımız səni çox istəyirik. Amma sən heç qonaq dəvət etməmisən...

- Qəfil qonaq gəlmək lazım imiş...