"Səfillər" layihəsində…

Sorağını çoxdan almışdım. İmkan tapıb görüşmək istəyirdim. Elə bu istəklə də köhnə tanışımın mənə istiqamət verdiyi yerə gedəsi oldum.

Hövsan qəsəbəsinə gedən yoldan Duzlu göl tərəfə dönürəm. Çimərlik mövsümü olmadığından bu yolda gediş-gəliş azdır. Gölün ətrafında isə tam sakitlikdir. Soxulcan yığan balıqçılar istisna olmaqla ins-cins belə gözə dəymir. Nahamar, bərkimiş qum yolla gölün şimal tərəfindən fırlanıb Xəzərin sahilinə doğru irəliləyirəm. Ətrafda xırda kurqanlar var. Bu təpələr çox-çox illərin xırda palçıq vulkanlarından qalmadır. Bir az aralıda qəhrəmanımın məskunlaşdığı mağara görünür. Sığınacaq – mağaranın qarşısında yarpağı tökülmüş yulğun kolunun budaqlarına ilişmiş klyonka bayraq kimi yellənməkdədir.

Palçıq vulkanın – kurqanın tülkü yuvasını xatırladan, amma iki üç adamın sığışa biləcəyi mağaranın beş addımlığında maşını saxlayıram. Dənizdən əsən yod qoxulu hava ciyərlərimə dolur. Bu, səhərlər adama xoş gəlir. Yadıma düşür ki, bir vaxtlar ürəyimi müalicə edən həkim mənə dənizin neft-mazut qığnağı olan sahildə gəzməyi məsləhət bilmişdi. Dərindən nəfəs alıram, məni öskürək tutur. Səsimi bir az da ucaldıb mağaraya yaxın gəlirəm. Səfil kimi ömrünün qalan hissəsini yaşayan qadın burdadır. İçəridə torpağa sərilmiş köhnə yun parçaların üstündə uzanıb. Amma yuxulu deyil, sinəsinə göy rəngli cırıq, çirkli adyal çəkib.

Kürəyini dikəldib mağaranın divarına söykənir:

- Burda balıq olmur. "Peşşanı" tərəfə get, - deyir.

Xırıltılı səs, qadın səsindən çox, boğuq kişi səsidir. Məni balıqçı zənn edib.

- Mən balıq tutmağa görə gəlməmişəm. Səninlə söhbət etmək istəyirəm, – deyirəm və mağaranın qarşısında çömbəlirəm, - çıx çölə, bir sifətini görüm, elə bil kimdənsə gizlənirsən.

Qadın başındakı qalın örpəyin ucu ilə ağzının kənarlarını silir. Bu dəfə hıqqanıb yerinin içində oturur. Başı tülkü kahasının tavanına dirənir. Yanının üstündə irəli dartınır. 3-cü həmlədə artıq mağaranın girişindədir. Kənara çəkilirəm. Yerini rahlayıb deyir:

- Nə söhbət?

- Bilirsən, qarı, mən balıqçı deyiləm. Yazı adamıyam, açıq danışacam, sənin taleyini yazacam, ona görə istəyirəm mənə öz keçmişindən danışasan, niyə sən bu günə düşmüsən, ev-eşiyin, doğmaların haradadır?

Ölü, nurdan düşmüş gözləri ilə məni təpədən-dırnağa süzür. Öskürür və yenə də boğuq xırıltılı səslə:

- Səndə termos var? Çayın var?

Səhv etdiyimi indi başa düşdüm. Adətən, belə insanlarla görüşə gedəndə özümlə nə isə aparıram, axı. Təəssüflə:

- Su var məndə. Özüm içməyə götürmüşəm, onu verim sənə. Mən axı bilmədim sən çay istəyərsən...

- Gətir.

Suyu verirəm. İçmir. Yuvasına tərəf dığırladır.

- Axırıncı dəfə nə vaxt çay içibsən?

- Səhər indi açılıb. Hər gün çay içirəm...

BALIQ BİŞİRİB, ÇAXIR İÇİB, DAVA SALIB…

Danışır və məlum olur ki, bunun da dostları var. Balıq tutmağa gələn bir-iki nəfər buradan keçəndə ona çörək verir, çay süzürlər. Əynindəki sırıqlıya bənzər kişi fəhlə gödəkcəsinin cibindən toz basmış qənd və iki ədəd konfet çıxarır:

- Onlar verib. Vityaynan dostları. Bura tez-tez gəlirlər. Balıq bişirib, çaxır içib, dava salıb gedirlər. O biri iki nəfər "muşqurmandır" (müsəlman. - Red.), bizimkilərdəndir. Amma Vityanın adı yadımda qalır, onlarınkı yox.

- Bəs sənin adın nədir?

- Adım Gülsümdü. İndi hamı mənə "ay arvad" deyir...

TÜRMƏYƏ DÜŞMƏYƏNLƏRƏ PİS BAXARDILAR

Gülsüm arvadla tez "dostlaşdıq". "Mən özgəsi deyiləm, bu dünyada dərd çəkənlərin dərdini çəkənlərdənəm", - deyib zarafat elədim:

- Gülsüm arvad, bax, danışmasan ürəyim ağrıyacaq, danış sən də yüngülləş, mən də bir qədər toxtayım.

Gülsüm:

- Nə danışım axı, danışmağa nə var ki, danışım? - dedi və... danışdı: - Mən dağlı qızıyam. Xızıda qohumlarım çoxdur. Yadıma gəlir ki, nəslimizdə atıb-vuran çox olub. Müharibədən sonrakı illərdə,- mən onda dəstək qız idim,- yığışıb gəldik Bakıya. Mal-heyvan saxlayırdı atam, əmilərim. Dayılarım lap qabaq gəlmişdilər. Tez-tez dava-dalaş düşərdi. Türməyə düşməyənlərə pis baxardılar. Cavanlar hamısı dava-dalaş salıb türməyə düşərdi. Qızlar da elələrinə baxardı. Amma qızlar elə oğlanlara ərə getmək istəməzdi.

Gülsüm arvadla danışığım uzun çəkdi. Yeniyetməlik vaxtlarından ta indiyə qədər həyatını vərəqlədim.

- Kənd Suraxanıya gəlin köçdüm. Yoldaşım Buzovnada işləyirdi. Ona ev verdilər, ora yığışdıq. Zavoddan oğurluq etdiyinə görə tutuldu. Bir oğlum vardı onda. Sovxozda işə düzəldim. Ərimi Volqoqrada yatab elədilər. Orada kimyada işlədi. Qayıdanda artıq xədtə idi. Uşağımız olmadı. Hər gecə mənimlə dava edirdi. Ürəyindən çox şey keçirdi, amma xəstəliyi arzusunu ürəyində qoyurdu. Məni işdən çıxartdı. Hər kəsə qısqanırdı məni. İş yerindən xəlvət qaçıb gəlirdi, girirdi evə ki, görsün nə edirəm. Nə isə, sonradan evə telefon çəkdirdik. Hər yarım saatdan bir zəng vururdu. Vay olurdu ki, telefon məşğul ola. Qırğın düşürdü.

- Kişi nə oldu bəs?

- Öldü. Oğlumun dərdi onu qoymadı yaşasın...

- Elə bildim sənə olan qısqanclıq onun bağrını çatladıb...

- Yox, mən onunla yaşamadım. Ayrıldım ondan. Gəldim atam evinə. Oğlum da mənimlə olurdu. Sonra qardaşlarım mənə ev aldı. Həyət evi idi.

DOSTLARI İLƏ EVƏ QADIN GƏTİRİRDİ

- Niyə ayrıldın ki?

- O, pis yola düşdü. Əyyaşlıq etdi. Dostları ilə evə qadın gətirirdi. Yeyib içirdilər. Sonra dostları bizim yataq otağımızda əylənirdi. Buna danışırdılar. Bəzən onlar sevgi ilə məşğul olanda xəlvəti baxırdı. Məni də məcbur edirdi ki, baxım. Evimiz pritona dönmüşdü. Tüpürdüm ona, aralandım.

- Bəs oğlun nə etdi?

- Oğlum böyüdü, güləşə getdi. Qoşuldu pis uşaqlara, oğurluğa qurşandı. Həbs olundu. Türmədən çıxdı, sonra yenidən tutuldu. Sonra yenə də çıxdı və yenə də tutuldu. Bu dəfə narkoman kimi. Yaşı 40-a çatırdı. Evlənməmişdi də. Ərimə xəbər göndərdim. Gəldi. Bu vaxta qədər heç maraqlanmamışdı. Qardaşlarım da mənə baxmadı. Yaşım da ki, çox idi. Ərimlə məsləhətləşdik. Evimi satdıq, getdik ərimin evinə. Orada bir müddət yaşadıq. Oğlumu evləndirdik. Amma pis yoldan çəkindirə bilmədik. Gəlin qalmadı onda, boşandı. İndi başqasına gedib.

UŞAĞIMDAN NİGARANAM

- Ərim, sən demə, oğlumuzu çox istəyirmiş. Yatıb sonradan ayılmışdı da. Özünü günahkar bilirdi. Həm də xəstə idi. O cür xəstələr çox yaşamır axı. Bu isə yaşadı, çox yaşadı. 2013-cü ildə öldü. Oğlum bundan sonra mənə zülm verməyə başladı. Atamı sən çərlədibsən, deyirdi. Yoxsa bizi atmazdı. Bir gün də evimizi satmağı tələb etdi. Razı olmadım. Dedi, müalicə olunuram. Yaşı artıq 50-ni keçmişdi. Razılaşdım. Dedi kəndlərin birindən ev alarıq. Ev tapdıq da. Amma evi satan kimi, oğlum yoxa çıxdı. Qaldım küçələrdə. Orda-burda. Qardaşımın uşaqları məni bir ay saxladı, sonra qocalar evinə yerləşdirəcəklərinə söz verdilər. Amma etmədilər. İndi də burdayam. Niyə buranı seçmişəm? Çünki bura qəbrə oxşayır. Elə istəyirəm ki, məni yuxu aparsın, ayılmayım. Amma sonradan qorxuram. Axı oğlumdan heç bir xəbər yoxdur. Uşağımdan nigaranam. Kaş bir dəfə görə biləydim...

Bu söhbət mənim yaddaşımda qalanlardı. Bu günlərdə yenidən həmin yerə getdim ki, Gülsüm arvadı görüm, "Səfillər" layihəsi üçün yazı hazırlayım. Rəhbərliyin dəstəyi ilə onu qocalar evində yerləşdirək.

Getdim. Kahası boş idi...

Bir qədər uzaqda balıqçılar vardı. Onların yanına getdim. Vityanı soruşdum.

- Vitya 3 ay olar ölüb, - dedilər.

- Bəs orada bir adam yaşayardı, o necə oldu? - soruşdum.

- Nə adam?! Biz orada heç vaxt adam görməmişik. Orada Vityagil əvvəllər çaxır içərdilər...