"XATİRƏ DƏFTƏRİ" LAYİHƏSİNDƏ
İndi ötən günlərinin
xatirələrini, özünün təbirilə desəm, bu günün boş və mənasız
günlərini başa vurmaq üçün yada salır:
"İnan, əgər o günlər olmasaydı, indi bağrım
çatlayardı. Otururam həyətdə, bir az nəvələrlə oynayıram, keçirəm
otağa, şifoneri açıb mundirimə baxıram, uzanıram. Gözümün qabağına
gətirirəm ötənləri. Elə bilirəm, yenə də iş
başındayam".
Dediyindən başa düşürəm ki, bu gün də onu geri qaytarsalar,
desələr, gəl işlə, məmnuniyyətlə qayıdar:
- Baxma ki, indi vəziyyət əvvəlki kimi deyil, amma gedib
işləyərdim.
BİZDƏ POLİS OLMAĞA YAXŞI BAXIRDILAR
Yaxşı, oxucuları intizarda saxlamayım. Budəfəki həmsöhbətim
keçmiş milis əməkdaşı, uzun müddət sahə müvəkkili işləmiş İsgəndər
kişidir.
İsgəndər kişi Gədəbəydə doğulub. Gəncədə ali təhsil alıb. Milis
olmaq isə uşaqlıq arzusu olub:
- Bizdə milis olmağa pis baxmırdılar. Hər kəs istəyirdi ki, oğlu
milisioner olsun. Mənim də valideynlərimin arzusu bu olub. O arzu
mənə də sirayət edib.
Sonra uşaqlıq illərinin silinməz anlarını
xatırlayır:
- Hələ balaca olanda sovxozun qoruğunda qoyun otarırdım. Qoruqçu
mənim ölənlərimə söydü. Qovdu, qoyunları aparıb saldı sovxozun
saxlanc yerinə. Mən də sonra onu söydüm, dedim, böyüyüb milis olub
səni tutacam...
Qaşının gözünə tərəf əyilmiş tüklərinə sığal çəkib, "vərgəsinə"
yatırır. Altında oturduğumuz söyüdün nazik budağını qırır, əvvəlcə
dişlərinin arasını təmizləyir, sonra da qulağına salıb
qurdalayır:
- Qulağımda "probka" var, gecə arvada deyəcəm, "perikes"
töksün...
MƏNİM QIRILMIŞLARIM
Sonra əlini gözünün önündən yelləyir, siqaretimin tüstüsünü
qovur:
- Papruzuyun nə pis iyi gəlir! Yəqin ucuzundan çəkirsən. Mənim
qırılmışlarım manat yarımlıqdan çəkir. 72 yaşım var, hələ dilimə də
vurmamışam.
Siqareti yerə atıb söndürürəm. İsgəndərə mövzudan yayınmağa
imkan vermirəm:
- Nə oldu, tutdun qoruqçunu?
- Yox, əşşi.
- Niyə? Yazığın gəldi?
- Yazığım gəlmədi. Mən milisə düzələndə o ölmüşdü...
- Arzun ürəyində qalıb ki!
Ürəkdən gülür. Boş damarını tutmuşam, deyəsən, əlini əlimə tərəf
tutur:
- Sən canın, çək gəlsin, - ovcunu şappıldadıram. - Kaş elə
ürəyimdə qalan arzum bu olaydı, Allah evini tiksin, o qədər arzum
olub ki...
RƏİSİN AĞZINA TƏRS ŞİLLƏ
- Məsələn, nə arzun olub?
- Məsələn, arzum olub ki, rəisimiz bizi otağına yığıb söhbət
edəndə, danlayanda, özünü yekəxana-yekəxana aparanda duram ağzının
üstünə tərs bir şillə vuram. Amma vurmamışam. De, niyə?
TƏRBİYƏM MƏNƏ DEYİRDİ Kİ...
- Niyə deyirəm e? Məlumdur da, vura bilməzdin, sənin
tərbiyən buna yol verməzdi, – bilərəkdən "qorxmusan"
demirəm.
- Tərbiyəm? – azacıq fikrə gedir. – Yox, tərbiyəm mənə deyirdi
ki, dur, bu tərbiyəsizi vur. Amma qorxurdum. Arxamda kimim vardı
ki! Gədəbəyin qoca dağları? Onun dibinə qoyun-quzu otaranda o qədər
oturmuşam ki! Arxam yox idi, şair, arxam...
İsgəndər kişi ilə 20 ildir tanışam. Yaşadığım ərazinin sahə
müvəkkili işləyirdi. Kapitan idi ilk tanışlığımız zamanı. Milis
sıralarından tərxis olunanda mayor rütbəsi daşıyırdı. Tez-tez
həmsöhbət olardıq. Bir neçə dəfə tanış-bilişin işini xahiş
etmişdim. Eşitmişdi. Sözsüz ki, nəzərə almışdıq. Onun:
"Kitaba işlənilib, mən koppolu rəisə nəsə deməliyəm axı", –
deməsi yazılmamış qanunlardan idi.
PUL TƏKLİF ETMİRLƏR
İndi illərdir ki, təqaüd alır.
- Uşaqlarımı yaxşı bir yerə ilişdirə bildim, min şükür,
dolanışıqları pis deyil. Hələ arada analarına da xərclik verirlər.
Məndən həya edirlər, pul təklif etmirlər.
- İsgəndər kişi, sən canın, neçə ev
yıxmısan?
İnciyir, üzünü kənara tutur. Dili ilə dişlərinin dibini
"süpürür". Üzümə baxır:
- Nə ev yıxmaq, az olub dava salan "moryak" qonşularının işini
bağladığım?
MƏN DƏ TUTUB BASDIM QODUQLUĞA
- Yox, ta olmadı da, özün həmişə deyirdin ki, elə şeylər
var, demək olmur, bizi məcbur edirlər...
- Yaxşı ki, milis olmamısan, şair, adamın torbasını tikərdin...
Bilirsən, adamlarla dolanmaq, yola getmək lazımdır. Guya kimsə
oğurluq edib, mən də basdım qoduqluğa, nə qazanacam? Heç nə. Söyüş,
qarğış. O adamın da balaları böyüdü, pis yola düşdü, narkoman oldu.
Mənim vicdanım dözməzdi. Ona görə də deyirdim, gedin, amma ağıllı
olun.
- Təmənnasız?..
- Təmənnasız niyə? Dədələrinə borcum yoxdur ki! Yuxarılara da
nəsə verirdik axı...
- Bir vaxtlar məcburi köçkünlərə çox yardım etdin,
onların evlərdə yerləşdirilməsi-zad...
- Günlər vardı e... Ayə, neynəyəydim bəs? Onsuz da qapıları
sındırıb girirdilər də evlərə. Ona görə də yazıqları boşalmış
evlərə tuşudurdum. Elə özümü onda tutdum da. İki qıza ürəyin
istəyən cehiz qoşdum. Gedələrin yaşı keçmişdi, amma oxuda bildim.
Qoydum özəl universitetlərə. Oxudular. Adam oldular.
RƏİS DEYİRDİ, FİLAN EV BOŞDU
- İsgəndər kişi, neçəyə satırdın evləri?
- Başın haqqı, mən satmırdım. Çaqqal var gödən yırtır, qurdun
adı bədnamdır. İnan, rəis harada boş ev vardı, bilirdi. JEK-in
müdirinə nə təhər hədə-qorxu gəlmişdisə, boş evlərin siyahısını
qoyurdu rəisin qabağına. O da "uçastkovılara" göstəriş verirdi ki,
filan evlər boşdur, gözdə-qulaqda olun, qaçqınlar girməsin. Biz də
həmin evlərə nəzarət edirdik. Hərbiçilərin evi idi əksəriyyəti. İş
yerlərini dəyişirdilər, gedirdilər Rusiyaya. Evləri təhvil
verirdilər MN-nə. Əllərində order, evlərin təzə sahibləri gələndə
artıq evdə məskunlaşmış qaçqınlar olurdu.
İsgəndər kişi arada evinə tərəf çevrilir:
- Ay bala, bir çay gətirin də...
Çayın gec verilməsindən narahat olur. Bir az da söhbəti
qızışdırıram:
- Allah haqqı, yəqin özün demisən ki, çay verməyin,
yalandan haylayırsan...
Möhkəm inciyir: "Bir çaynik çay içəcəyik də, nəmənə şeydi", -
deyir:
- Konfetlə verin çayı, kəkotuynan...
Zarafat etdiyimi deyirəm. Yenə də xatirələrini çözməsini
istəyirəm:
İKİ KİLO NƏŞƏM VAR
- Heç olmayıb, nəyə görəsə peşman olasan?
- Olub. Sən də bəlkə tanıyırsan, adını deməyəcəm. Bir toyxana
şairi vardı. Qonşuluqda olurdu. Aramız çox yaxşı idi. Bir dəfə
yaşadığı binanın qarşısında gördüm onu. Yanında bir qonşusu və iki
nəfər də başqa adam vardı. Xətri əziz olsun deyə, diqqət göstərdim,
nə var, nə yox, dedim. Qayıtdı ki, iki kilo nəşəm var, evdə
çarpayının altındadır. Gülüşdük, "sənə olar" dedim. Amma sən demə,
düz deyirmiş. Qonşusunun qardaşının gətirdiyi nəşəni qonşu öz
evindən narahatmış deyə, qoyub evinə, bundan xahiş eləyib saxlasın
ki, şairdən kimsə şübhələnməz də, özü də müştərini gözləyirmiş...
Çox sonra özü dedi, inandım. Bax buna peşman olmuşam.
- Əgər o zaman düşünsəydin ki, zarafat etmir, nə
edərdin?
- Çox şey, ən azından xalxın balalarının zəhərlənməsinin
qarşısını alardım, 5-6 manat da çörəyimiz olardı...
İsgəndər kişinin çay qonaqlığı axır ki, baş tutdu. Hələ bir tas
nərd də oynadıq.
OĞLANLARIMI QOYMADIM POLİS OLMAĞA
- Gecədən keçib, yatmaq istəmirsən?
Bütün günü yatdığını deyir. Əlavə edir:
- Sənə çox şey danışdım. Amma elə şeylər var ki, danışmaq olmur.
Rəhmətlik atam məni milis görmək istədi. Amma mən oğlanlarımı
qoymadım milis olmağa. Bilirsən, dədəmə acığım tutmur. O kişi yaxşı
fikirləşmişdi. Qoyun-quzunu satdı, mənə poqon verdi. Amma elə
poqonlular vardı ki, mən kənddə otardığım qoyunları onlara etibar
etməzdim... Neynəyəsən ki, başqa çıxış yolum da yox idi...
Sonda İsgəndər kişinin, "arada görün, - deməsinə, - bir şərtlə -
səninlə söhbətimi yazacam", - dedim.
- Adımı dəyiş. Baxma, indi polislər ayrı cürdür, bunu oxuyarlar,
onlara pis təsir edər, küsərlər məndən. Sonra necə deyim mən
milisdən danışmışam, polisdən yox.
Dəyişdim. İsgəndər qonşumun şərti adıdır...
