Parlament Jurnalistləri Birliyi (PJB) Azərbaycandakı xarici ölkə səfirləri ilə görüş-müsahibələrə start verib. Geniş müsahibələrin məqsədi səfirliklərin fəaliyyətinin Azərbaycan ictimaiyyətinə, həmçinin Azərbaycan gerçəkliklərinin səfirin dəstəyi ilə onun ölkəsinin mediasına çatdırılmasından ibarətdir. İlk belə görüş Koreya Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Kim Çanq-gyu ilə baş tutub.

Axar.az Musavat.com-a istinadla sözügedən müsahibəni təqdim edir:

- Cənab səfir, Koreya-Azərbaycan diplomatik əlaqələrinin bugünkü durmunu necə qiymətləndirirsiniz?

- 1992-ci ildə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulandan bəri əməkdaşlıq siyasi sahədə aktiv şəkildə inkişaf etdirildi. Bu dövrdə bir çox dövlət və hökumət rəsmiləri ölkəyə qarşılıqlı səfərlər edib. Bunlardan üçü prezidentlərin səfərləri, ikisi baş nazirlərin səfərləri olub. Hər il hökumətlərarası iqtisadi komissiyanın iclasları və siyasi dialoqlar həyata keçirilir. Ancaq ikitərəfli əməkdaşlığın mövcud potensialını nəzərə alaraq indiyə qədər əldə etdiyimiz nailiyyətlərlə qane olmamalıyıq. Birlikdə çalışaraq əməkdaşlığımızı daha da dərinləşdirməliyik. Səfirlik olaraq da bu əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün iqtisadiyyatın 5 əsas sahəsinə fokuslanaraq fəaliyyətini davam etdirir. İki ölkə arasındakı əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdə diplomatların əsas vəzifəsi əməkdaşlıq mühitini yaratmaqdır. Əməkdaşlıq siyasəti nə qədər uğurlu olsa da, mühit uyğun olmasa, real nəticələr götürmək çətindir. Səhiyyə, İnformasiya Texnologiyaları, neft kimya sənayesi, nəqliyyat və turizmin də daxil olduğu bu 5 sahədə uğur üçün belə münbit şərait və mühitin olduğuna inanıram. İki ölkə dil yaxınlığını əsas götürərək mədəni əməkdaşlığa da xüsusi fikir verməlidir. Mədəni əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlaşmanın iqtisadi əməkdaşlıq üçün də bir növ zəmin yaradacağına inanıram. Konsulluq və viza məsələlərindəki sadələşdirilmə də vacibdir və bu sadələşdirilməyə dəstək olaraq birbaşa reyslərin açılması əməkdaşlığa böyük təkan verəcəyinə inanıram. Diplomatik fəaliyyətimizi belə çoxyönlü və sistemli şəkildə inkişaf etdirməklə ölkələr arasındakı əməkdaşlığa töhfə verəcəyimizdən əminəm.

- Koreyanın inkişaf etmiş iqtisadiyyatı var və bu baxımdan bir çox uğurlar qazanıb. Bu uğurların əsasında nə dayanır?

- Ölkəmizin iqtisadiyyatının sənayeləşmə dövrünün başlanğıcı hesab edilən 1962-ci ildə Koreyada adambaşına düşən ümumi daxili məhsul 62 dollar idi. Bu rəqəmdə son 50 ildə 450 dəfə artım olub və 27,633 dollara qədər qalxıb. Belə yüksək göstərici və artım uzaqgörən və güclü liderliklə bərabər, Koreya xalqının çalışqanlığı və əqidə möhkəmliyi ilə mümkün olub.

- Bu günlərdə Seulda baş verən kütləvi aksiya diqqətimizi çəkdi. Bəzi məlumatlara görə, aksiyada 1 milyona yaxın insan iştirak edib. Cənab səfir öz ölkəsində baş verənlərə görə narahatdırmı? Hadisələrin məntiqi sonluğu olaraq hakimiyyət dəyişikliyi baş verə bilərmi?

- Koreyada 1 milyondan artıq insanın aksiya keçirməsi mənim fikrimcə, Koreyada demokratiyanın nə qədər inkişaf etdiyini göstərir. Bu, demokratiyanın sübutudur. Koreyada siyasi, iqtisadi və digər sahələrdə dövlət sistematik olaraq qurulub. Bu sistematik uyğunluğa əsasən siz dediyiniz aksiyalar olsa da, partiyalar arasında münaqişələr olsa da, bunlar dövlətin işinə təsir göstərmir. Dövlət öz aktiv fəaliyyətini davam etdirir. Belə aksiyalar Koreyada birinci dəfə deyil. Bu qarşıdurmalar, aksiyalar ölkənin inkişafına dəstək olmaqla öz həll yolunu tapıb və insanların adi həyatına çox da təsirini göstərməyib. Bizdə siyasi mühitdəki problemlərin olması təbiidir. Sistematik olaraq dövlət idarəçiliyi, hökumət tərəfindən problemlərin həlli əsasdır. Koreya təcrübəsi göstərir ki, iqtisadi, siyasi, mədəni sahələrdə hər hansı belə problem zamanla həll olunur və bu həll yolu da dövlətin inkişafına müsbət yöndə təsir edir.

- Koreya-Azərbaycan iqtisadi münasibətləri barədə də məlumat verməyinizi xahiş edirik. Koreya-Azərbaycan ticarətinin dövriyyəsi nə qədərdir? Neftin qiymətinin aşağı düşməsindən sonra dünyada baş verən iqtisadi-maliyyə böhranın Azərbaycan-Koreya arasında ticarət dövriyyəsinə təsirləri nə dərəcədədir?

- Azərbaycan ilə Koreya arasındakı iqtisadi münasibətlər neftin qiyməti düşməmişdən əvvəl daha yüksək səviyyədə idi. Bu münasibətlərdə Koreyanın Azərbaycanda investisiya qoyuluşu da yüksək idi. Bununla əlaqədar olaraq da 2014-ci ildə qoyulan investisiya ilə hazırkı dövr arasında fərq həddən artıq çoxdur. Azərbaycanla ticarət dövriyyəsi 2014-cü ildə 270 milyon dollar olsa da, 2015-ci ildə azalma müşahidə olunub və bu rəqəm 126 milyon dollara düşüb. Neftin qiymətinin ticarət dövriyyəsinə təsir etməsi bizi də narahat edir. İqtisadi əməkdaşlığın bazası sağlam olmadığına görə ticarət dövriyyəsinin də 40 faizə yaxın aşağı düşməsindən narahat oluruq. Əsaslı iqtisadi münasibətlərin olması şərtdir. Mən də iki ölkə arasında əsaslı iqtisadi əməkdaşlığı əldə etmək üçün çalışıram. Müxtəlif sahələrin inkişafına fikir verirəm. İki ölkə arasındakı münasibətlər indikindən daha yaxınlaşmalıdır. Çünki bizim əməkdaşlığa çox böyük potensialımız var. İnvestisiya qoyuluşu artırılmalı və fərqli sahələrdə investisiya qoyulmalıdır.

- Bəs hazırkı iqtisadi-maliyyə böhranının sizin ölkənizə təsiri hansı səviyyədədir?

- Koreya ixrac yönümlü iqtisadiyyata malik olduğundan neft qiymətinin düşməsi öz təsirini göstərib. Xüsusən Koreyanın ixracının 58 faizi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə gəmiqayırma, tikinti və ağır sənayenin payına düşdüyündən idxalda eniş müşahidə olunmağı normaldır. Neft və kimya sənayesi sahəsində ixrac 30% azalıb. Ancaq Koreya iqtisadiyyatının əsasları sağlam və hərtərəfli olduğundan bu azalmanın təsiri güclü olmayıb. Koreyanın ümumi ixracı isə 2014-cü ildə 572 milyard 665 milyon ABŞ dollarından bir az aşağı düşərək 526 milyard 901 milyon ABŞ dollarına düşüb, bu isə ən çox ixrac edən ölkələr sırasında dünyada 6-cı yer deməkdir.

- Koreyanın Azərbaycana yatırdığı investisiyanın həcmi nə qədərdir? Nüfuzlu Koreya şirkətləri Azərbaycanda hansı sahələrə investisiya qoymaqda daha maraqlıdırlar?

- Hazırkı dövrə qədər Koreyanın Azərbaycana investisiya qoyuluşu təxminən 50 milyon dollara yaxın olub. Amma bu hal hazırda yüksək bir rəqəm deyil. Ancaq bildiyiniz kimi, Azərbaycanda iqtisadiyyatın diversifikasıyası prosesi yeridilməyə başlanılıb. Bu proses çərçivəsində Azərbaycanla ən çox əməkdaşlıq edəcək ölkənin Koreya olduğunu düşünürəm. Koreya iqtisadiyyatı öz gücünə görə dünyada 11-ci yerdədir və bütün sahələrdə rəqabətə davamlıdır. Azərbaycan da öz növbəsində müstəqillik qazanandan bəri iqtisadi sahədə böyük nailiyyətlər əldə edib və mənim fikrimcə iki ölkə öz güclərini birləşdirib birgə fəaliyyətə davam etsə hər iki tərəf böyük xeyir götürə bilər.

Hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərən şirkətlərdən "Samsung Engineering" şirkəti, Halla Korporasiyası, Samsung Elektroniks, LG Elektroniks və digər 20-ə yaxın şirkəti göstərmək olar. Bundan əlavə, Koreya hökuməti Azərbaycanda birdəfəlik yardım proyektlərini həyata keçirmək üçün bu günə qədər 56 milyon dollarlıq vəsait ayırıb. Bunlardan Elektron Hökumət Təlim Mərkəzi (3,7 milyon ABŞ dolları), Naxçıvan Dövlət Universiteti üçün Elektron Təhsil Şəbəkəsi və Rəqəmsal Miltimedia İnfrastrukturu (3,5 milyon ABŞ dolları) Kürdəxanı qəsəbəsində su təchizatı və kanalizasiya sistemi yaradılması (26 milyon dollar) proyektlərini misal göstərmək olar. Uzun müddətli aşağı faizli kredit proqramı çərçivəsində isə (EDCF proyekti) Pirşahıda çirkab su təmizləyici qurğuların inşası layihəsinə 435 min ABŞ dolları, Təhsil Nazirliyi ilə birgə Peşə Hazırlığı Məktəbinin tikintisi üçün 220 min ABŞ dolları kredit ayırılıb.

- SOCAR-la Cənubi Koreyanın "Samsung Engineering Co. Ltd." şirkəti arasında SOCAR-ın vasitəçiliyi ilə Sumqayıtda Karbamid Zavodu tikilir. Bu zavod haqqında məlumat verə bilərsiniz?

- Ötən həftə zavodun tikildiyi ərazidə inşaat işləri ilə tanış olduq. Hal hazırda zavodun tikintisinin 70 faizi həyata keçirilib. 2018-ci ilin əvvəllərində artıq tikintinin tam başa çatması planlaşdırılır. Bu "Samsung"un Azərbaycanda böyük bir layihəsidir. Bu layihənin çox uğurla həyata keçiriləcəyinə inanıram. İzləyin və görün deyirəm. Fəaliyyətləri indi də uğurla davam etməkdədir. Koreya tikinti şirkətləri kontraktda qeyd olunan zamanda işlərini təhvil verməklə daha çox tanınırlar. Həmçinin də arada yaranan problemləri də tez bir zamanda həll etdikləri üçün fərqlənirlər. "Samsung" da bu şirkətlərdən biridir. "Samsung"dakı fabrikin tikintisində də bir az maliyyə problemləri olsa da, onların hamısının öhtəsindən gəlinib və tikinti uğurla davam etdirilməkdədir. Koreya şirkətləri Azərbaycanda ucuz qiymətə yüksək keyfiyyətli işləri ilə seçilirlər.

- Azərbaycan ilə Cənubi Koreya arasında turizm sahəsinin inkişafı istiqamətində hansı işlər görülür? İki ölkə arasında viza rejiminin sadələşdirilməsi ilə bağlı hansısa addımlar atılacaqmı?

- İki ölkə arasında müxtəlif sahələrdə inkişafdan danışdım. Təbii ki, turizm ən vacib sahələrdən biridir. Gərək insanlar bir-birini görsünlər, tanısınlar ki, iki ölkə arasında əlaqələr buna uyğun olaraq inkişaf etdirilsin. Turizm sahəsində əsas rol oynayan təbii ki, viza siyasətinin sadələşdirilməsi idi. Viza verilməsinin sadələşməsi sahəsində bəzi dəyişikliklər edilib. Bu ilin əvvəlindən başlayaraq Koreya vətəndaşları üçün Azərbaycanda Hava Limanında birdəfəlik giriş vizası tətbiq olunmağa başlanılmışdır. Buna cavab olaraq da Koreya hökuməti də Azərbaycan vətəndaşlarına viza verilməsini sadələşdirdi. Əvvəllər Koreya vizası 5 gün ərzində verilirdi, indi isə birdəfəlik qısa müddətli vizalar yalnız bir iş gününə verilir. Koreya vətəndaşlarının Azərbaycana gəliş gedişinin asanlaşdırılmasına görə çox minnətdarıq. Bu proseduraların gələcəkdə daha da asanlaşdırılacağına inanıram. Turizmin inkişafına dəstək verən başqa bir məsələ nəqliyyatdır. Azərbaycan və Koreya arasında birdəfəlik təyyarə səfərləri olmamağı turizmin inkişafına mane olur. Birbaşa reyslərin açılması ilə bağlı bizim səfirliyimiz AZAL ilə görüşlər təşkil edib. Hal-hazırdakı statistikaya görə, Azərbaycana gələn koreyalıların sayı 4000 nəfərə yaxın olur. Mənim fikrimcə, turizmin inkişafı üçün bu çox zəif göstəricidir. Əgər birbaşa reyslər açılarsa Azərbaycana gələn koreyalıların sayı bir neçə dəfə artar. Koreyalılar çox səyahət edən xalq olaraq da tanınırlar. İl ərzində 20 milyona yaxın koreyalı ölkədən xaricə turizm məqsədi ilə səfərlər edir. Azərbaycanın ətrafındakı Türkiyəyə koreyalı turistlərin daha çox getməsi müşahidə edilir. 1 il ərzində Xorvatiyaya 35 mindən çox koreyalı turist səyahət edib.

- Azərbaycanın 20 faiz ərazisi Ermənistan tərəfindən işğalı altındadır. 20 ildən çoxdur ki aparılan sülh danışıqları öz nəticəsini verməyib. Bəs, Koreyanın Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı mövqeyi nədən ibarətdir?

- Koreyanın belə bir təcrübəsi olduğuna görə Azərbaycanda da müharibənin nəticəsində torpaqlarını itirmiş köçkünlərin ağrılarını çox yaxşı başa düşürük. Qaçqın və məcburi köçkünlərin tez bir zamanda öz torpaqlarına geri qayıtmasını arzu edirik. Səfirliyimizin qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı tədbirləri olub. Beyləqanda qaçqın və məcburi köçkünlərə bağlı tədbirlər keçirmişik. Hər dəfə onların həyatı ilə maraqlananda mən də pis oluram. Və Azərbaycan xalqını çox yaxşı başa düşürəm. Qaçqın və məcburi köçkünlərə dəstək dedikdə səfirliyimiz tərəfindən onlara tibbi yardım göstərilir, müayinə olunur. Rəsm müsabiqəsi təşkil olunur. Həmçinin məcburi köçkün ailələrinin evlərinə ziyarət olunur. Onlarla söhbətlər aparılır. Səfirliyimiz bu fəaliyyətləri bir neçə ildir davam etdirir. Bununla da Koreya hökuməti Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Azərbaycanın yanında olduğunu və münaqişənin həlli üçün maraqlı olduğunu göstərir. Sadəcə olaraq dəstək tipli tədbirlərdən əlavə infrastruktur cəhətdən məcburi köçkünlərin həyatının yaxşılaşdırılması üçün addımlar atır. Bu il də Beyləqanda məskunlaşmış xocavəndlilər və Biləsuvarda məskunlaşmış cəbrayıllılar üçün belə dəstək tədbirimiz oldu. Koreya Respublikası olaraq Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tez bir zamanda ərazi bütövlüyü və suverenlik kimi beynəlxalq hüquq normalarına əsasən sülh yolu elə həllinə ümid edirik.

- Azərbaycan kimi sizin ölkəniz də müharibə vəziyyətindədir. Ölkənizdə Şimali Koreya arasında yaşanan bu münaqişənin həll yolunu nədə görürsünüz?

- Bir ölkənin uğurlu və uğursuz ölkə olduğunu təyin etmək üçün əhalinin nə qədər xoşbəxt olduğuna, iqtisadiyyatın inkişafına baxırlar. Şimali Koreyada iqtisadi inkişaf yaxşı dərəcədə deyil. Ümumdaxili məhsulu öz statistikalarında 2000 dollar göstərsələr də bunun 1000 dollar olduğu müəyyən olunur. Siyasi cəhətdən qeyri-sabitlik var. Aldığımız informasiyaya görə ildə 30-a yaxın dövlət rəsmisi edam olunur, artilleriyaya qoyulub atılır. Həmçinin Şimali Koreyanın adi vətəndaşları da oradan qaçmaq üçün cəhd edirlər. Cənubi Koreyada 30 mindən çox Şimaldan immiqrant yaşayır. Bu da onu göstərir ki, Şimali Koreya dövlət quruculuğunda nailiyyət əldə edə bilməyib. Şimali Koreya ilə Cənubi Koreya müqayisə olunmayacaq dərəcədə fərqlənir. Hərbi sahədə də Cənubi Koreya yüksək səviyyədə inkişaf edib. Hər sahədə Şimali Koreya Cənubi Koreyadan geridə qalıb. Şimali Koreya Cənubi Koreyaya meydan oxumağı bacarmaq üçün nüvə silahından istifadə edir. Bu il iki dəfə nüvə testi ediblər. 20-yə yaxın hərbi təlim keçiblər. Şimali Koreyanın əsas məqsədi nüvə silahına sahib olmaqdır. Şimali Koreyanın nüvə silahına sahib olması təkcə Cənubi Koreya üçün, region üçün deyil, bütün dünya üçün təhlükə yarada bilər. Siyasi sabitliyin olmaması, sistem olaraq ölkə quruculuğunun reallaşmaması nüvə silahına sahib olmuş bir ölkənin daha təhlükəli addım atacağını göstərir. Başqa ölkələrlə müharibədə istifadə edə bilərlər və ya başqa ölkələrə sata bilərlər. Bu kimi qeyri-leqal fəaliyyətləri həyata keçirə bilərlər. Bu da region üçün böyük təhlükə yaradır. Şimali Koreyanın nüvə silahına sahib olması təbii olaraq məcbur edəcək ki, ətrafdakı ölkələr də nüvə silahına sahib olsunlar. Onları məcbur etsinlər ki, nüvə silahından əl çəksinlər. Danışıqların bir yolu da iqtisadi sanksiyalardır. Ekspertlərin belə bir rəyi var ki, Şimali Koreyanın təbii sərvətləri azdır. İqtisadi sansksiyalar bütün ölkələr tərəfindən tətbiq olunsa 6 ayın içində Şimali Koreyanın nüvə silahından əl çəkmədən başqa bir çarəsi qalmaya bilər. İqtisadi Sanksiyalar tətbiq olunsa Şimali Koreya nüvə silahından əl çəkər. Azərbaycan Şimali Koreyadan uzaq bir ölkədir deyə belə qəbul oluna bilər ki, Şimali Koreyanın nüvə silahı əldə etməsi Azərbaycana heç bir təsir etməyə bilər. Lakin bu, Azərbaycan daxil olmaqla bütün dünyaya təhlükə ola bilər.

- Ölkələrimiz arasında təhsil sahəsində əməkdaşlıq hansı səviyyədədir? Koreyada nə qədər azərbaycanlı tələbə təhsil alır?

- Azərbaycan ilə Koreya arasında təhsil sahəsində əməkdaşlıq yüksək səviyyədədir. Hazırda Koreyada 70-dən artıq azərbaycanlı tələbə təhsil alır. Bu tələbələr adətən Koreya Dövlət təqaüd proqramı, tələbə mübadiləsi proqramı və digər proqramlarla Koreyada təhsil alırlar. Tələbələrin Koreyada yüksək göstəricilərlə təhsil aldıqlarını bilirəm, təhsillərini bitirdikdən sonra Koreyada işləyən yaxud Azərbaycana geri dönərək iki ölkə arasında əməkdaşlığa töhfə verdiklərini də deyə bilərəm. Azərbaycanlılar Koreyada yüksək göstəricilərlə təhsil alırlar. Mənim fikrimcə bu da dil yaxınlığımız ilə bağlıdır. Azərbaycanla Koreya arasındakı dil qohumluğu və mədəni oxşarlıqlar Azərbaycanlıların dil öyrənməyini asanlaşdırır. Buna uyğun olaraq da dili yaxşı öyrənib təhsil alırlar. Mən Azərbaycanla birlikdə Gürcüstanda da Koreyanın səlahiyyətli səfiriyəm. Azərbaycanlılarla birlikdə gürcülər də Koreyada təhsil alırlar, dil öyrənirlər. Ancaq gürcülər Azərbaycanlılar qədər uğurlu olmurlar. Azərbaycanlılar qısa müddətdə Koreya dilinə sahiblənirlər. Onların Azərbaycana paxıllığı tutur. 2009-cu ildən Koreyada yaşayan tələbələr BUTA Azərbaycan Koreya Tələbə təşkilatını yaradıblar. Onlar Koreyada Azərbaycan mədəniyyətinin tanıdılması üçün Azərbaycanın Koreyadakı səfirliyi ilə birgə aktiv şəkildə fəaliyyət göstərirlər.