"Obama ailəsi və Səməd Vurğun…"

Bu yazacağım yazının adı da ola bilərdi. Amma o yazını yazmadım. İndiki qeydlərimin adını isə sonda yazacam. Hələlik fikirlərimi Sizinlə bölüşmək istəyirəm:

Bu günlərdə bir tədbirdə eşitdim ki, Səməd Vurğunu Türkiyədə yaxşı tanımırlar. Ölməz şairimizi qardaş Türkiyədə tanıtmaq lazımdır. Azərbaycanın ilk Xalq şairi, Azərbaycanda Akademiyanın açılmasına səbəb olan üç alimdən biri və həmin Akademiyanın həqiqi üzvü, poeziyamızın akademiki olmaqla bərabər filosofu, psixoloqu, dramaturqu, Yazıçılar İttifaqının sədri olmuş ən populyar siması, azərbaycanlıların 7-dən 77-yə hər kəsin əzbər bildiyi şeirin müəllifi böyük Səməd Vurğunu, doğrudanmı, Türkiyədə tanıtmaq lazımdır?!
Müasir Türkiyə Nazim Hikməti də, Səməd Vurğunu da hələ bundan sonra tanıyacaq da, sevəcək də, bunun çətinliyi yoxdur, burada bizim üzərimizə elə də bir iş düşmür. Əsas məsələ Səməd Vurğunu müasir dünyanın siyasi mərkəzlərindən biri olan Amerikada tanıtmaqdır.

Bax, indi gəldik əsas məsələnin üzərinə.

Azərbaycanlı Yusif ağanın oğlu Səməd Vəkilov 1948-ci ildə Bakıda "Zəncinin arzuları " adlı bir poeziya nümunəsi qələmə almışdı. Vurğun təxəllüslü bu şair yana-yana, həyəcan təbili çalaraq, yuxusuna haram qatıb, gündüz dincliyini pozub, qaradərili insanların tapdalanan hüquqlarını müdafiə edərək yazmışdı:

O, kürsüyə sinə gərdi. Danışmadı susdu bir dəm,
Çatıb qara qaşlarını, fikrə getdi o bir anlıq;
(Bəzən dilsiz bir vüqarla qılınc çəkir qəhrəmanlıq,
Qarşısında boyun büküb,səcdə qılır bütün aləm…)
Salon heyrət içindədir…Sükut edir başdan-başa.
Qara zənci kürsüdədir, ona min göz baxır yerdən…
Bir şeyriyyət tablosudur seyr etdiyim bu tamaşa,
Nə mənalar oxuyuram dalğın baxan o gözlərdən!..
Elə bil ki, bir dəfə də, yarandığı gündən bəri
Ağız açıb o gülməmiş, nəşələrə biganədir.
Dodağında səslənməmiş ürəyinin nəğmələri,
Talan olmuş şəhər könlü top dağıtmış viranədir.

Burada qırx-əllinci illərin Amerika zəncisindən söhbət gedir. Əgər kimsə düşünür ki, bu, iki min on dördüncü ilin sonundakı Amerika zəncisi haqqındadır, bu mənlik deyil, mən bunu bilmərəm. Bunu Uca Yaradan və Uca Yaradanın fitri istedad verdiyi Səməd Vurğun bilər. Məncə, heç siz də bilməzsiniz. Qayıdaq "Zəncinin arzuları"na, daha doğrusu, həmin poemada Azərbaycanın Xalq şairinin Amerikaya xəbərdarlığına:

Dolan bulud boşalacaq!-
Bu hökmüdür təbiətin!
Qara zənci ağız açır:

- Mən zənciyəm, həm də rəssam
Otuz ildən bir az da çox övladıyam bu sənətin,
Məni yalnız insan deyil, bir də şair doğmuş anam.
Amerika- Yeni dünya mənim doğma vətənimdir,
Babamın ağ sümükləri çürümüşdür bu torpaqda…
Dəniz mənim, hava mənim, torpaq mənim, göy mənimdir!
Arzularım yuva salmış bər budaqda, hər yarpaqda.
Mən sevirəm öz yurdumu bir müqəddəs məhəbbətlə,
Rəssam könlüm vurğunudur hər axşamın, hər səhərin,
Yaratdığım tablolarda hüsnü vardır, şəfəqlərin…

Vaxtınızı çox almayım!
Deyin mənim bu sənətlə ,

Bu hünərlə yaşamağa yer üzündə haqqım varmı?
Heç evsiz də, eşiksiz də rəssam olan yaradarmı?
Onun qara gözlərindən bir ildırım çaxdı keçdi,
Ürəyinin qızıl qanı ürəyimdən axdı keçdi.

…Amerika, hər qərarı, hökmü verən zaman olur,
Bil ki, qullar dünyasının intiqamı yaman olur.

Bu sətirlər yazılanda Amerikanın nəinki birinci adamı, birinci xanımı qaradərili idi, heç yüzüncü dərəcəli adamı da qaradərili deyildi. İndi dünyanın birinci dərəcəli dövlətinin birinci dərəcəli adamı qaradərilidir və biz onu tiribunalarda çox görürük, çox eşidirik, ondan eşitmək istədiklərimizi eşitməsək də.

Artıq zənci tribunadan vüqar ilə düşüb enir,
Onun dolğun gözlərində min bir ümid şölələnir.
O, ölümə zəfər çalan bir xəstə tək ayılmışdır,
Onun səsi bu kürsüdən dünyalara yayılmışdır.

Mənim yadıma gəlir ki, 70-ci illərdə məktəbimizin bir tədbirində Səməd Vurğunun "Zəncinin arzuları" poemasından bir parça söyləmişdim və sonda "Biz dünyaya sülh istəyirik! Vyetnam məktəblilərinin, afrikalıların, Amerikada yaşayan qaradərilili insanların hüquqlarını müdafiə edirik!" demişdim. İndi düşünürəm: nədən mən və mənim kimi yüzlərlə məktəbli bunları söyləyirdi. Nədən Amerika məktəbliləri Qarabağdan didərgin düşən azərbaycanlı məktəblilərin hüquqlarını müdafiə etmirlər?! Bəlkə biz daha böyük millətik, daha hümanist, daha dünyəvi düşünənik? Ya bəlkə əksinə, daha sadəlövh, emosianalıq?! Nədən biz Səməd Vurğun bayraqdar olmaqla qaradərililərin hüquqlarını müdafiə edirdik, onlar qarabağlıların hüquqlarını müdafiə etmək lazım olduğunu heç ağıllarının ucundan belə keçirtmirlər?! Bunu onlardan soruşmaq lazımdır, ya bizdən?!

Bu arada indi xəbər verildi ki, ABŞ-da Ağ Evə Yeni il yolkası gətirilib. Ölkənin birinci xanımı Mişel Obama iki qızı və iki iti ilə birgə at arabasında gətirilən şam ağacını təhvil alıb, onu iyləyib. Beləliklə, Ağ Evdə və ölkədə Yeni il şənliklərinə start verilib. Ağ Evə Yeni il gəlib, Qara bağa da gələr...

Yazının adını da deyim: "Zəncinin arzuları" və ya azərbaycanlıların Qarabağ arzusu...