...Balaca bir Avropa ölkəsindəydim. Nə əraziləri bizim ərazilər qədər genişdir, nə sərvətləri bizimki qədər başdan aşan. Qonşularına nisbətən yoxsul yaşayırlar. Ancaq Allah gözəllik verib! Hansı daha üstündür? Təbiət, yoxsa burda yaşayan insanlar?

Demək çətindir! Çünki bu anlayışlar bir-biriylə çox bağlıdır. Bu gözəlliyi qoruyan və yaradanların daxilən pis, çirkin adam olması ağlabatan deyil. Necə ki, öz hasarının içində cənnət yaradıb ətrafı zibilxanaya, çirkab gölməçəsinə, polietilen torbalar səhrasına çevirən və ya minillərlə xalqın gözünü oxşamış dənizi kilometrlərlə çəpərləyib şəxsi malına çevirənlərin yaxşı demirəm, normal adam olmadığına inanmaq çətindir...

Bir ölkə boyu gedəsən, bir dənə kəsik ağac, çöllərin üzünü "ağardan" torba yağışı, zibilxana, harada imkan düşdü qurulmuş səliqəsiz restoran-çayxana, yolun tozuna bələnmiş mer-meyvə, qida satışxanaları görməyəsən!.. Üstəlik ərazinin çox hissəsi meşəlik!

İnsan əliylə süslənməmiş bir qarış torpaq görünmür; bu azmış kimi, evlərin pəncərələri, eyvanların məhəccərləri, yol qırağı dirəklər də çiçəklərlə bəzədilmiş! Cənnət də elə belə olmalıdır, bundan artığını təsəvvürə gətirə bilmirsən!

Meşəyə gedirsən, bir saat, iki saat gəz, bir dənə sınıq budaq, yaralanmış, yəni qurudulub kəsilməsinin əsası qoyulmuş ağac tapmaq mümkün deyil! Elə bil burda ağaclar nə quruyur, nə kəsilir! Fısdıq, çökə, qayın ağacları göyə dəyir. Hamısı da elə bil ilan boğazından çıxıb - dümdüz!

Yadima düşdü ki, Azərbaycanın cəmi beş-altı faizi meşədir. O da kağızın üstündə, statistikada... Kritik dərəcədə azdır. Səhralaşmanın astanasındayıq. Buna baxmayaraq, əksər kəndlərimizdə indinin özündə də bütün tikintilər, ev materialları əlçatandadırsa, yerli meşələrdən gətirilir. Qənaət deyilən şey də ki, Allaha şükür, yoxdur. Məsələn, tavana elə şalbanlar atırlar ki, ikisi-üçündən bir normal evin üst milləri çıxar... Bundan əlavə, qaz olan kəndlər istisna, rayonun on minlərlə əhalisi ilin yeddi-səkkiz ayı odun yandırır, on iki ay hər həyətdə hər gün, ya günaşırı təndir alışır, yaz ağzı ot tükənəndə yeni tumurcuqlayan ağacların qol-budağı budanıb qoyun-quzuya verilir, çəpər, toyxana, yasxana, kömür kürələri, qapı-pəncərə sexləri, yeni dəbə düşmüş mebel, parket sexləri... hamısı gözünü bu tükənməkdə olan yazıq meşələrə dikib...

Dağlar əriyib gedərdi, ancaq meşələr kolluqlara çevrilsə də hələ dözür...

Onu da bilirik ki, ev və ya mebel materialı, xammalı axtaranlar meşəyə girəndə ilk növbədə ağacların düzünü, düyünsüzünü axtarırlar. Kəsib yıxdıqlarını bəyənməsələr, ordaca qoyub daha yaxşısını baltalamağa başlayırlar. İçi çürük, yəni putul, əyri, cinsi bilinməyən ağaclar kimsəni ilgiləndirməz!.. Bir ömürdü bütün Azərbaycan boyu bir meşə qirğınının şahidiyəm...

Təkcə meşələrimiz yaşamır bu faciəli taleyi... Onüç-ondörd il öncə dostlarım məni dilə tutub quş ovuna aparmışdılar. Ekologiya işinə nəzarət edən mütəxəssislərin iştirakıyla Qızılağac qoruğuyla sərhəd olan, quşun çox olduğu bir yerə getmişdik. Dağılışdıq qamışlığa. Mənə də qamışların arasında ovçular üçün düzəldilmiş bir yer göstərdilər. Gəzməyə ehtiyac yox idi. Üstümdən keçən quşlara atacaqdım... Bütün günümüz orda keçdi. Əlbəttə, unudulmaz bir istirahətdir. Ancaq indiyədək hər dəfə yadıma düşəndə ürəyimi sıxan bir başqa olayın da şahidi oldum o gün.

Söz yox, ovumuz uğurlu keçdi, sonra yığışıb ocaq yandırdıq, günümüzün çoxunu süfrə başında keçirdik; ancaq gördüm bura ov yeri deyil, müharibə meydanıdır. Bütün gün ətrafda ara verməyən atışma gedir. Onlarla güllə səsi birdən! Hər tərəfdən! Buna quş dözər? Qızılağac olmasın, Azərbaycan boyda quş qoruğu olsun. Bu qırğından quş qurtarar? Quş cənnəti deyilən bu cəhənnəmə bir də hansı "ağlı başında olan", həssas quş qayıdar? Gəlməyimə peşman olmuşdum. Ancaq nə olsun? Qulağını tıxamaqla, gözünü yummaqla bu qırğın dayanmır ki! Payiz başlanandan yazın ortasınadək davam edir.

O mənim birinci və sonuncu quş ovum oldu...

İndi daha yollar boyu çöl quşları az satılır. Bilmirəm quş azalıb, ya o vəhşiliyin qarşısı alınıb. İkinci varianta az inanıram...

Niyə biz öz dünyamızı başımıza dar edirik! Quşlar da, vəhşi heyvanlar da bizdən üz döndərir... Bəlkə bulaqlarımızın quruması, çöllərin üzümüzə bozarması, bərəkətimizin çəkilməsi elə buna görədir?.
Hamısı bir-biriylə bağlı məsələlərdir. Meşə bir örnəkdir. Meşəyə girən əli baltalı düzün üstünə cumur, cəmiyyətdəki əli baltalıların, əli silahlıların, əli qələmlilərin, əli fərmanlıların düzlərə cumduqları kimi! Hədəf düzlükdür!

Bakıda ağacların düz ucalmaq şansı azdir, aydındır, Bakı küləyi imkan verməz. Ağacı da qaya parçasına çevirib yaşadır. Ancaq niyə küçələrimiz də əyri-üyrü olmalıdır? Bakının böyür başında , gözəl relyefi olan yerlərimizdə salınan qəsəbələrdə də normal planlaşma yoxdur. Hamısını "Güllü dərə" kimi tikirik! Hətta təməli düz qoyulan küçələr də gec-tez əyiləcək. Düzlüyə uzun müddət dözə bilmirlər, iştah imkan vermir... Vəhşi, quduz, cəzasız ehtiras!.. Düzlükdən qorxan və ona düşmən olan ehtiras!