"İndiki mərhələdə Ukrayna hökumətinin səhv qərarı Azərbaycanın da müstəqilliyini təhlükə altına qoyur"

Ukraynada siyasi böhran getdikcə dərinləşir. Hökumətlə Avrointeqrasiya tərəfdarları - müxalifət - arasında münasibət artıq pik həddə çatıb. Bu hadisələr fonunda ölkədəki vəziyyət, oradakı azərbaycanlıların fəaliyyəti ilə əlaqədar Ukraynada yaşayan siyasi ekspert Fəhmin Hacıyevlə söhbətləşdik.

- Ukraynada baş vermiş hadisələri necə qiymətləndirirsiniz?

- Əvvəla onu deyim ki, bu hadisələr Ukraynada güclü vətəndaş cəmiyyətinin mövcudluğunu göstərdi. Ukrayna xalqının əksəriyyəti rus imperiyasının boyunduruğunda yaşamaq istəmir və Rusiyanın bütün təzyiqlərinə qarşı dirənməyə, sonadək mübarizə aparmağa hazırdır. Yanukoviç hökumətinin Ukrayna xalqının iradəsinin əksinə qərar verməsi cəmiyyətdə ciddi etiraza səbəb oldu və ölkə üzrə təqribən iki milyona yaxın insan aktiv etiraz bildirərək, meydanlara axışdı. Hətta Yanukoviçin siyasi qalası hesab olunan Donetskdə də insanlar meydanlara çıxdılar.

- Sizcə, meydandakılara güc tətbiqi hansı nəticələrə gətirib çıxaracaq?

- Meydanda ciddi güc tətbiqinin olduğunu düşünmürəm. Epizodik təxribat xarakterli hadisələr ola bilər ki, bu da etirazları dayandıra bilməz. Əksinə, daha da gücləndirər və gücləndirir də. Əgər hökumət axmaqlıq edib ordunun gücündən istifadə etmək istəsə, ordu xalqın tərəfinə keçəcək və inqilab olacaq.

- Ölkədə hakimiyyət dəyişikliyi gözləmək olarmı?

- İstənilən halda Ukrayna xalqı Yanukoviç hakimiyyətinə səs verməyəcək və seçkilərin nəticələrinin saxtalaşdırılmasını qəbul etməyəcək.

- Yanukoviç ölkəsinin AB "Şərq Tərəfdaşlığı"na assosiativ üzlükdən imtina etməsini Ukraynanın iqtisadi vəziyyəti ilə əlaqələndirdi. Sonra bu keçid üçün 160 milyard pul gərək olduğunu bildirdi. Daha sonra isə Vilnüsdə Rusiya qarşısında tək qaldığını söylədi. Maraqlıdır, Yanukoviçin irəli sürdüyü bütün bu arqumentləri nə dərəcədə doğru hesab etmək olar?

- Mən Ukraynanın iqtisadi göstəriciləri barədə tam məlumata malik deyiləm. Amma onu deyə bilərəm ki, Yanukoviçin göstərdiyi səbəblər dərsini pis bilən şagirdin müəllim qarşısında özünə bəraət qazandırmaq üçün ani uydurduğu bəhanələrə daha çox bənzəyir. Yanukoviçin geri çəkilməsinin əsas səbəbinin şəxsi hakimiyyətini qorumaq olduğu qənaətindəyəm. Əgər Vilnüsdə Ukrayna Avropa İttifaqı ilə "Şərq Tərəfdaşlığı" proqramına imza atsaydı, Ukrayna iqtisadiyyatının Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması çox sürətlə gedəcəkdi. Ukraynaya güclü investisiya axını olacaqdı ki, bu da iqtisadiyyatın inkişafına güclü təkan verəcəkdi. Viktor Yuşşenkonun dövründə Ukraynada onlarla xarici kapitallı banklar fəaliyyət göstərirdi. Yanukoviç gəldikdən sonra bu banklar sıxışdırılmağa başlandığı üçün əksəriyyəti geri dönməyə məcbur oldu. Qalanlar isə elə vəziyyətə salınıblar ki, ölkə iqtisadiyyatına yatırmaq üçün kredit ayırmırlar.

Ukraynada təqribən on milyondan bir az çox ailə, 50 milyona yaxın əhali var. Bu ailələrin təqribən iki milyona yaxını Avropadan gələn pul hesabına dolanır. Azərbaycanlılar çörək pulu dalınca əsasən Rusiya və Türkiyəyə üz tutduqları kimi, ukraynalılar da əsasən Avropaya gedirlər. Qeyri-rəsmi hesablamalara görə, Ukraynaya Avropadan ayda 1,5 milyard avrodan çox vəsait gəlir. Rusiyadan isə əsasən Yanukoviç komandasına yaxın olan biznesmen və məmurlar faydalanırlar. Yəni əhalinin ümumi yaşayışına Rusiyanın ciddi təsir edəcəyi inandırıcı deyil. Qısa müddətli çətinliklər ola bilərdi ki, buna da Ukrayna xalqı hazır olduğunu meydanlarda bildirdi.

- Fəhmin bəy, sizcə Aİ və ABŞ bölgəni qazanmaq üçün Ukraynada yenidən narıncı inqilab etməyə çalışacaqmı?

- Bir şeyi unutmayaq ki, xalq öz müqəddəratını təyin etmək üçün iradə göstərdikdə ona kömək edilir. Son hadisələr isə göstərdi ki, Ukrayna xalqı Avropa ailəsində yaşamaq istəyir və buna nail olmağa çalışır. Sözsüz ki, Ukrayna xalqının bu mübarizəsi dünyadan böyük dəstək görəcək.

- Aİ üçün lazım olan ən mühüm bölgə itdi. Maraqlıdır, bu hadisələr fonunda bizim ölkənin taleyi ilə bağlı politoloqlar hansı proqnozlar verirlər?

- Məncə, nəticə çıxarmaq çox tezdir. Hadisələr yeni başlayır və uzun müddət davam edəcək. Yalnız silah dili ilə danışa bilən rus imperializminin çökdürülməsi prosesi hələ bitməyib. Sovet İttifaqı dağılmış olsa da, faktiki olaraq Rusiya hegemonluğu keçmiş sovet respublikalarında qalmaqdadır. Orta Asiya respublikalarında, Belarusda, Ermənistanda və qismən Azərbaycanda bunu daha çox müşahidə etməkdəyik. Sovet İttifaqının süqutunda ən böyük rolu Ukrayna oynayıb. Rusiyanın da taleyi Ukraynadan asılıdır. Ona görə də Ukrayna uğrunda mübarizə şiddətli olacaq. Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra isə ilk olaraq Baltikyanı ölkələr Rusiyanın caynağından xilas edildi. O zaman da Rusiya Baltikyanı ölkələrə müxtəlif cür təyziqlər edirdi. Amma xalqın iradəsi hər şeyi həll etdi. Bilirsiniz ki, Baltikyanı ölkələr BMT-nin 1949–cu il qərarı ilə Sovet İttifaqı tərəfindən işğal olunmuş ərazilər hesab olunmasına baxmayaraq, SSRİ dağılana qədər Moskva tərəfindən idarə olunub. Sonrakı mərhələdə üç Qafqaz respublikası, Moldova, Belarus və Ukrayna idi. O zaman Azərbaycan və Belarus hakimiyyətləri milli maraqları şəxsi maraqlarına qurban verdilər. Ermənistan Rusiyanın təsir dairəsindən çıxmağı, ümumiyyətlə, düşünmürdü. Gürcüstan, Moldova və Ukrayna hakimiyyətləri isə milli maraqları üstün tutaraq hakimiyyətlərini demokratik qüvvələrə qansız verə bildilər. Son prezident seçkilərində rusiyapərəst qüvvələrin Ukraynada hakimiyyətə gəlmələri vəziyyəti dəyişdi və Ukrayna avrointeqrasiyadan bir az geri qaldı. Moldova ilə Gürcüstan isə düzgün seçim etdi.

Ukrayna hökumətinin səhv qərarını Ukrayna xalqı qəbul etməyəcək. Ya bu hökumət qərarını dəyişəcək və yaxud yeni hakimiyyət mütləq Avrointeqrasiya tərəfdarı olacaq.

Sözsüz ki, indiki mərhələdə Ukrayna hökumətinin səhv qərarı Azərbaycanın da müstəqilliyini təhlükə altına qoyur.

- Ukraynadan sonra Rusiya Qafqaza üz tutacaqmı?

- Rusiya Qafqazdan nə zaman üz çevirmişdi ki, indi də geri dönsün?! Keçmiş Sovet İttifaqı ərazisində indiki mərhələdə iki geostrateji yer var. Qafqaz (xüsusən Azərbaycan) və Ukrayna.

- Ukraynadakı azərbaycanlılar Maydan hadisələrində aktiv iştirak edirlərmi?

- Biz Maydan hadisələrində iştirak edirik. Diskussiyalara qatılırıq və Ukrayna xalqının yanında olduğumuzu səmimi ifadə edirik.

- Başqa bir məsələ isə Ukraynada millətçi təşkilatlardır. Son günlər mətbuat millətçilərin immiqrantlara qarşı münasibətinin kəskinləşdiyini yazıb. Sizin buna fikriniz necədir?

- Ukraynanın millətçi təşkilatları azərbaycanlılarla yaxın dostluq münasibətlərindədir. Ümumiyyətlə, bütövlükdə Ukrayna xalqı ilə azərbaycanlılar arasında problem yoxdur. Burada olmuş bir neçə hadisədə isə Rusiyanın barmağını axtarmaq daha doğru olardı.

- İlham Əliyevin Kiyevə səfəri zamanı Odessada miqrantlarla millətçilər arasında iğtişaş yaşanmışdı. Səbəb isə bir azərbaycanlının ukraynalı tələbəni öldürməsi idi. Hətta oradakı vətəndaşlarımız qorxularından çölə çıxmadıqlarını da bildirirdilər. Bizə maraqlıdır, millətçilərin birdən-birə bu qədər fəallaşması nəyin nəticəsidir?

- Bu hadisəni kimlərsə qəsdən şişirdib. Tələbəçilikdə belə hadisələr çox ola bilər və buna milli qarşıdurma donu geyindirmək yumşaq desək, təxribatdır.

- Ukraynadakı diasporumuzdan verilən açıqlamada belə cümlə yer almışdı ki, azərbaycanlıların ən zəif təbəqəsi (kobud desək, bir növ savadsız) Ukraynaya gəlir. Sizcə, miqrantlara qarşı münasibətin dəyişməsinə səbəb bu deyil?

- Bu fikir kökündən səhvdir və azərbaycanlılara təhqirdir. Adama deyərlər, zəifi gücləndirmək, ona güclü olmanın yollarını anlatmaq sənin ən azı vicdan borcundur.