Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Kiyevə səfəri, qaz tədarükünün mümkünlüyü ilə bağlı müzakirələr və Prezident İlham Əliyevin Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməsi Azərbaycanla Ukrayna arasında münasibətlərin hazırkı səviyyəsini göstərir. Bununla yanaşı, Ukraynada Kuzari təxəllüslü tarixçinin “Yoxa çıxmış sivilizasiya – görünməmiş bir fəlakət” adlı tədqiqatının daha qədim Cənubi Qafqaz tarixindən bəhs edən qısaldılmış versiyasının nəşrə hazırlanması da diqqət çəkir.

Axar.az xəbər verir ki, bu barədə “Telegrаf” nəşri yazıb.

Nəşr qeyd edib ki, Kuzari regionun etnik xəritəsinin məqsədyönlü şəkildə dəyişdirilməsinin başlanğıcını Rusiya nəzarətinin qurulması ilə əlaqələndirir. Rusiya imperiyası, daha sonra isə Sovet İttifaqı onilliklər ərzində ermənilərlə türklər arasında ziddiyyətləri daha da dərinləşdirib:

“Səfərdən bir ay əvvəl Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ukraynalılara heç vaxt işğalla razılaşmamağa çağırıb. Bakı ilə Kiyev arasında əməkdaşlığın dərinləşməsi fonunda Ukraynada hazırlanmaqda olan “Kuzari” kitabının “Yoxa çıxmış sivilizasiya – gözə dəyməyən fəlakət” adlı qısa versiyasının nəşri xüsusilə diqqət çəkir. Bu, Moskvanın uzun illər davam edən imperiya siyasətinin əsasını təşkil etdiyi Cənubi Qafqazda unudulmuş bir fəlakətə dair sənədli tədqiqatdır.

Kitabda bu regionda türkdilli sivilizasiyanın nisbətən yaxın keçmişdə “yoxa çıxmasından” bəhs olunur. Burada “yoxa çıxma” məcazi mənada işlədilmir. Bu ifadənin arxasında müasir Ermənistan ərazisindən türk əhalisinin zorla çıxarılmasının bir neçə dalğası dayanır. Yüz minlərlə insan evlərini tərk etməyə məcbur olub. Sovet dövründə daha təxminən 150 min nəfər təşkil olunmuş köçürülmələrə və deportasiyalara məruz qalıb. Bu tarixin ayrıca və ən qanlı səhifələrindən biri isə müsəlman əhalisinin kütləvi qırğınlarıdır. Qurbanların sayının 250 mindən çox olduğu təxmin edilir.

İlk olaraq tədqiqatın qısaldılmış versiyası satışa çıxarılacaq. Bu versiya daha yığcam və kitabı ilk dəfə tanımaq üçün daha əlverişli olacaq. Tədqiqatın tam versiyası ilə indidən tanış olmaq istəyənlər üçün kitabın rəsmi saytında elektron versiya mövcuddur.

Tədqiqatda əsas yerlərdən birini Moskvanın bu fəlakətdəki rolu tutur. Məhz region üzərində Rusiya nəzarəti qurulduqdan sonra bölgənin etnik xəritəsinin məqsədyönlü şəkildə dəyişdirilməsinə başlanıldığı bildirilir.

Kiyev və Bakı arasında müasir dialoq artıq fərqli siyasi kontekstdə inkişaf edir. “Kuzari” tədqiqatı isə Cənubi Qafqazda qarşıdurmanın necə formalaşdığını izah etməyə çalışır. Bu tarixin mərkəzində yalnız köçürülmələrin, deportasiyaların və zorakılığın müxtəlif dalğaları deyil, həm də Rusiya imperiyasının və Sovet İttifaqının region xalqları arasında ziddiyyətləri daha da dərinləşdirən siyasəti dayanır.

Əgər qarşıdurma illər ərzində xarici müdaxilə nəticəsində daha da dərinləşibsə, indiki sülh isə uzunmüddətli qarşıdurmadan razılaşmalara keçməyin mümkün olduğunu göstərir”.