Vətənini və xalqını sevən ən yaxşı rus yazarları nədən yad ellərə mühacirət ediblər?

Axar.az bu sahədəki araşdırmalarının nəticələrini oxucularına təqdim edir.

İosif Brodski

Nə vaxt?

1972-ci ildə.

Nə üçün?

Tamamilə öz daxili dünyasına qapılan, sakit, siyasətdən uzaq olan bir şair kimə mane olurdu? Səbəb Brodskinin bənzərsizliyi və müstəqilliyində idi. Əzmək, qamçılamaq, hamının gözü qarşısında alçaltmaq, ayaqlarda sürünməyə məcbur etmək və yalvarmaq... Brodski isə həqiqətən də böyük insandı və bu oyunbazlıq ona tamamilə yad idi. Bu xüsusiyyəti onu daha da yüksəldir, hakimiyyəti isə əksinə daha çox hiddətləndirirdi.

29 noyabr 1963-cü ildə "Veçernıy Leninqrad" qəzetində "Ədəbiyyatın böyür-başında dolaşan tüfeyli" məqaləsi dərc olunur. Məqalədə Brodskini "parazit həyat tərzi" keçirməkdə damğalayırdılar. Rişxənd doğuracaq bir hal idi ki, məqalədə nümunə gətirilən şeir parçalarının əksəriyyəti, ümumiyyətlə, şairə aid deyildi, bəzi parçaların isə mənası tam təhrif olunaraq yanlış şəkildə şərh olunurdu. Məsələn, "Ötərkən dostların vətənini sev..." şeiri felyetonun müəllifləri tərəfindən aşağıdakı şəkildə təhrif edilmişdi: İlk misra - "Ötərkən (oradan keçərkən) dostların vətənini sev" - və son misra - "Ötərkən yadların vətəninə rəhm et" - bir misrada "Mən yadların vətənini sevirəm" şəklində birləşdirilmişdi. Gözlənildiyi kimi, hiddətlənmiş oxucular tüfeyli şairi cəzalandırmaq tələbilə məqaləni qızğın müzakirə obyektinə çevirdilər. Artıq aydın idi ki, qanlı divan o qədər də uzaqda deyil. Brodskini Arxangel vilayətindəki cəza düşərgəsində 5 illik həbsə məhkum etdilər.

Bu, qətiyyən görünməmiş bir hal idi – ciddi, sakit, heç kimlə işi olmayan adam birdən-birə barmaqlıqlar arxasına düşür. D.D.Şostakoviç, S.Y.Marşak, K.İ.Çukovski, Y.P.German və başqa mədəniyyət xadimləri, eləcə də Qərb hüquq mühafizəçiləri Brodskinin müdafiəsinə qalxdılar. İctimaiyyətin təzyiqi ilə 1,5 ildən sonra şairi azad etdilər və ehmallıca anlatdılar ki, əgər tezliklə öz xoşu ilə Qərbə üz tutmasa, qısa bir vaxtda onu şimala rədd etmək və ya indiyədək artıq bir dəfə məcburən yerləşdirildiyi dəlixanaya göndərmək üçün bəhanə tapılacaq. Brodski müqavimət göstərdi, bu məcburi səfərdən hansısa bir yolla yayınmağa cəhd etdi, ancaq onu, sözün əsl mənasında, ölkədən qovdular.

4 iyul 1972-ci il

Şair Leninqraddan Venaya uçur, sonra isə Amerikaya gedir. Hətta orta təhsili belə olmayan İosif Brodski Amerikanın 6 universitetində slavyanşünaslıq, şeir sənəti, poetik tərcümə nəzəriyyəsindən mühazirələr oxuyur. Şeirlərini rus, ədəbi əsərlərini ingilis dilində yazır, çoxlu tərcümələr edir. Brodski 1987-ci ildə "düşüncələrinin təmizliyi və poeziyasının parlaqlığı ilə dolğunlaşmış geniş əhatəli yaradıcılığına görə" ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülür. Stokholmda jurnalistin – "Siz özünüzü rus, yoxsa ameraikalı hesab edirsiniz?" – sualına Brodski belə cavab verib: "Mən yəhudiyəm, rus şairi, ingilis esseistiyəm". Brodskinin valideynləri oğullarını görməyə icazə almaq üçün on iki dəfə müraciət edirlər (həm birlikdə, həm də ayrılıqda). Hətta 1978-ci ildə Brodski ürəyindən açıq əməliyyat olunduqdan və klinikanın xəstə oğullarına qulluq etmək üçün valideynlərinin ABŞ-a gəlmələrinə icazə verilməsini xahiş edən rəsmi məktubundan sonra belə, onlara yenə rədd cavabı verilir. 1983-cü ildə Brodskinin anası, bir ildən sonra isə atası vəfat edir. Brodskini onların heç birinin dəfnində iştirak etməyə qoymurlar. Ancaq rejimin bütün səylərinə baxmayaraq, şairi vətən xaininə çevirmək mümkün olmadı. Brodski heç vaxt özünün həbsxana həyatını dramatikləşdirməyi, onun adına yazılan rejimlə mübarizə edən şahin adını sevmirdi. A.Volgina yazırdı ki, "Brodski müsahibələrində sovet hökumətinin həbsxana və dəlixanalarında məhkum edildiyi məhrumiyyətlərdən danışmağı sevmirdi, ciddi-cəhdlə "rejimin qurbanı" imicindən uzaqlaşaraq "self-made man" (hər şeydə yalnız özünə borclu, minnət götürməyən insan) imicinə can atırdı".