Axar.az filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Atif
İslamzadənin "Axundov "Füzuli şair deyil" deməklə
nə məqsəd güdürdü?" yazısını təqdim edir:
"Mirzə Fətəli Axundzadə nəzm və nəsr məsələləri haqqında bəhs
açarkən M.Füzulini, M.P.Vaqifi və Q.B.Zakiri müqayisə edərək, bu
sənətkarlar arasında üstünlüyü Q.B.Zakirə vermişdi: "...türk
arasında dəxi bu zamana qədər mütəqəddimindən şair olmayıbdır.
Füzuli şair deyil və xəyalatında əsla təsir yoxdur: ancaq
nazimi-ustaddır. Amma mən əyyami-səyahətdə səfheyi-Qarabağda Molla
Pənah Vaqifin bir para xəyalatını gördüm ki, zikr etdiyim şərt bir
növ ilə onda göründü və dəxi Qasım bəy Sarucaluyi Cavanşirə düçar
oldum ki, əlhəq türk dilində onun mənzumatı mənim heyrətimə bais
oldu" (11, 221).
Mirzə Fətəlinin bu fikirlərinə nə qədər bəhanə axtarsalar da, bu
yanlış düşüncə tərzini qətiyyən qəbul etmək olmaz. M.Füzuli kimi
ecazkar poeziya xadimini yalnız nəzm ustası adlandırmaq, türk
arasından qədimdən Axundova kimi şair çıxmadığını qeyd etmək,
Vaqifi qismən qəbul etmək, yalnız Zakiri bir şair olaraq
dəyərləndirmək çox yanlışdır. Eyni zamanda bu fikir yanlışlığından
daha çox məqsədyönlü olduğu üçün bu mülahizənin meydana çıxmasının
səbəblərini aydınlaşdırmaq lazımdır. Bu ədəbi-nəzəri baxışdan daha
çox siyasi-ideoloji məzmun daşıyır. Rusiyanın zaman-zaman türk
xalqına qarşı apardığı hərbi-siyasi-ideoloji müharibə təəssüf ki,
çar üsuli-idarəsinin çinovniki olan Axundovdan da yan keçməyib,
istər milli-dini, istərsə də ictimai-siyasi baxışlar əhatəsində
ciddi inkarçılıq Mirzə Fətəlinin fəaliyyətində qabarıq şəkildə
görünməkdədir. Xüsusilə, Azərbaycan ədəbiyyatını türk ədəbiyyatı
adı ilə XVIII əsrdə belə qəbul etməmək (Vaqif qismən qəbul olunur),
yalnız XIX əsrdə qəbul etmək (Zakir tam qəbul olunur) rus
ədəbiyyatının daha öncə olmasını, hegemonlaşdırılmasını ideoloji
baxımdan əsaslandırmaqdan irəli gəlir. Müəllif bu şəkildə təsəvvür
yaratmağa çalışır ki, nəyin bahasına olursa-olsun, rus ədəbiyyatını
Azərbaycan-türk ədəbiyyatından daha irəli çəksin. Füzulini qəbul
etməməklə XVI əsr, Vaqifin bir neçə şerini qəbul etməklə XVIII əsr
(ölümü 1797) ədəbiyyatımızı inkar edir, Zakiri isə ilk şairimiz
olaraq iddia etməklə (1784-1857) rus ədəbiyyatının Derjavindən
başlayan nümayəndələrini qabağa çəkir. Belə məlum olur ki, rus
milli şairi A.S.Puşkinin ölümündən (1837) hələ 20 il sonra
Q.B.Zakir dünyasını dəyişib. Qədimdən bəri türk-Azərbaycan
poeziyasının mövcudluğunu isə inkar etmək birmənalı şəkildə gizli
siyasi məqsədləri aşkara çıxarır".