Ötən əsrdə ədəbiyyat adamları ilə film, teatr və musiqi sektorunda çalışan sənət adamları arasında yaxın ünsiyyət var idi. Bunun nəticəsi kimi, maraqlı filmlər, tamaşalar, musiqilər ortaya çıxırdı. İndi isə mədəniyyətin müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərən sənətçilər arasında yadlaşma yaranıb. Heç kim heç kimi tanımır. Bəzi aktyorlar bunda yazıçıları günahlandırır, deyirlər ki, yazıçılar yaxşı əsərlər, ssenarilər yazmırlar. Sizcə, sənətin sahələri arasında bu yadlaşmanın səbəbi nədir? Doğrudanmı, bizdə əsasında dünya səviyyəli filmlər çəkiləcək əsərlər yaranmır, yaranmayıb?

Axar.az bu sualla ədəbiyyat adamlarına müraciət edib.

Tənqidçi Əsəd Cahangirin fikrincə, bu hal maddi vəsaitin azlığına görə yaranıb:

"Ötən əsrdə yaxşı filmlər çəkilməsinin də, bu gün çəkilməməsinin bir səbəbi var - kino sənəti pul tələb edir. Onda kinoya dövlət qayğısı vardı. Çünki kino dövlətin öz ideologiyasını yayması üçün lazım idi. Mənə elə gəlir ki, bu gün dövlətin kinoya ehtiyacı yoxdur. Bu gün dövlət tərəfindən kinoya ayrılan vəsait dünya standartları ilə müqayisədə fantastik dərəcədə azdır. Məsələn, ən yaxşı halda bizdə film üçün 1 milyon manat ayrıla bilər. Hollivud isə indi öz filmlərini artıq bir neçə yüz milyon dollara çəkir. Sizcə, ucuz ətin şorbası ola bilər? Bax buna görə bizim kinomuz ölüb. Buna yazıçı neyləsin, rejissor neyləsin?

Şərif Ağayar yeni əsrin yeni dəyərlərinin yaranmamasını əsas faktor olaraq göstərib:

"Ötən əsri şərtləndirən dəyərlər dağıldı, yenisi yaranmadı. Məncə, ən böyük problem budur. Bizdə sənət sözün ciddi mənasında azadlıq və müstəqillik həyatına qədəm qoymadı. Düzdür, kitab çıxarmağa, yazı yazmağa, film çəkməyə heç kim mane olmur. Ancaq iqtisadi sərbəstlik yoxdursa, yaxud lazımı səviyyədə deyilsə, hər şey aydındır. Məğlub durumda isə təbii ki, adamlar bir-birini həmişə mühakimə edir, təqsirli çıxarır, günahı onun boynuna atır.

Yekə danışmaqla deyil. Ədəbiyyat və sənət cəmiyyətdən ayrıca əlahiddə hadisə deyil, yaratdığımız əsərlər də cəmiyyətimizə bənzəyir və elə o səviyyədədir. Başqa necə ola bilər ki? Fikir verin, inkişaf etməkdə olan və ya geridə qalan ölkələrə. Ədəbiyyat əsasən Qərbə gedib orada yaşayan və yazıb yaradan insanların hesabına tanınır. Cəmiyyətimizin problemləri ilə müqayisədə ədəbiyyatımızı normal saymaq olar. Bunu fədakar insanlar yaradırlar. Heç bir qazanc və qonorar almadan. Çox vaxt allahın xoş sözünü də çox görürük bu adamlara. Məncə, belə yaramaz. Bizim cəmiyyət elə vəziyyətdədir ki, ədəbiyyatın xeyrinə bircə cümləyə belə sevinməyi bacarmaq lazımdır".

Şair Aqşin Evrən əksər gənc aktyorların, rejissorların çağdaş ədəbiyyatdan xəbərsiz olduqlarını bildirib:

"Ümumiyyətlə, gənc aktyorlar arasında sorğu keçirilsə, məlum olar ki, onlar nəinki çağdaş nəsrdən xəbərsizdirlər, hətta rol aldıqları pyesləri belə oxumurlar. Bu mənada hansısa dayaz aktyorun yazıçıları günahlandırması absurd görünür. Musiqiçi mahnının sözlərini qonşusuna, rejissor filmin ssenarisini aktyoruna yazdırır. Buna görə də ortaya çıxan mahnıların, filmlərin ömrü elə onların ölçüsü - dəqiqəsi, saatı qədər olur. Bu gün dünyada ən çox izlənilən filmlərin əksəriyyəti məhz bədii əsərlər əsasında çəkilib. Bu gün Azərbaycan poeziyası, nəsri dünya və Avropa ilə eyni mərtəbədə dayana bilir. Amma çağdaş Azərbaycan kinematoqrafiyasını, aktyorluğunu dünya film sənəti ilə yanaşı qoysan, darmadağın olar. Sənət adamları arasında soyuqluğun müxtəlif səbəbləri var: maddi vəsaitin azlığı, bir çox aktyor və rejissorların şou-biznesə tərəf yönəlməsi, yeni çıxan bədii əsərlərin təbliğ olunmaması. Müğənni və film sektorunda çalışan sənət adamları ciddi sənət əsəri yaratmaq üçün şair və yazıçılara yaxın olmalıdırlar. Bu, ədəbiyyatımızın da, kinematoqrafiyamızın da inkişafına şərait yaradar".

Kənan Hacı nəhəng istedadların maddi çətinlik ucbatından seriala çəkildiyini qeyd edib:

"Çox maraqlı məqama toxunursunuz. Doğrudan da son illər sənət adamları arasındakı bağlar qırılıb. Bəstəkar şairi tanımır, aktyor yazıçını. Ortada isə diletantlar dolaşır, hər fürsətdə özlərini gözə soxmağa çalışırlar. Ciddi sənətin meydanı getdikcə daralır, auditoriyası azalır. Çünki intellektual tamaşaçı da, dinləyici də çox azdır. Bu gün sənətdə də maddi maraqlar güdülür. Çünki kapitalist cəmiyyətində sənətçinin yaxşı büdcəsi olmalıdır. Məncə, yadlaşmanın səbəbi də budur. Amma bizim kino sahəsində elə nəhəng istedadlar var ki, onlar imkansızlıq üzündən seriallara çəkilmək məcburiyyətindədirlər. Bu, təəssüf doğurur. Dünyaya çıxa biləcək aktyorlarımız da var, rejissorlarımız da. Amma səd heyf..."

Yazıçı Əyyub Qiyas yaxşı rejissorların formalaşması üçün istedadlı gənclərin xaricdə təhsilə göndərilməsini vacib bilir:

"Məncə, bu problem ümumi problemlərin bir parçasıdır. Sənətlər arasında yaranan bu sədd də o problemlərdən qaynaqlanır. Dünya səviyyəli film çəkmək üçün məktəb lazımdır, təəssüf ki, bizdə o məktəb yoxdur. İstedadlı gəncləri oxumağa göndərmək lazımdır. Xaricə - Amerikaya, Rusiyaya, Türkiyəyə, İrana və s. Yalnız bundan sonra nə isə əldə etmək olar. Bizdə rejissor hazırlayacaq, aktyor hazırlayacaq pedaqoq yox səviyyəsindədir. Hələ də sovetdənqalma stereotiplərlə kadrlar hazırlanır. O ki qaldı yazarlara, ona da yazarlar özü əngəl olur. Harada axmaq, səviyyəsiz, bədii cəhətdən zəif əsər varsa, onu təbliğ edirlər və oxucu da, rejissor da, aktyor da görür ki, təbliğ edilən əsər zibildir, onun ədəbiyyata yanaşması da artıq elə olur".