Bu gün 20 Yanvardır. Artıq 24 ildir ki, biz bu tarixi eyni cür qarşılayır, eyni də yola salırıq. Adını da "Milli matəm günü" qoymuşuq.

Bu adın ehtiva etdiyi mənaya görə, həmin gün xalq olaraq kədərlənməli, hüzn içərisində olmalıyıq. TV-lər matəm musiqiləri ilə gün ərzində efirləri doldurmalıdırlar, beləcə, günü hüznlü notlarla başa vurmalıyıq. Bu mərasimçilik anlayışının insanların, xüsusilə də gənc nəslin düşüncə və hisslərinə təsir edə bilməməsi səbəbindəndir ki, biz bu mənzərəyə vətənpərvərlik hissinin aşağı düşməsi kimi təəssüflə baxırıq. Baxmayaraq ki, ildən-ilə Şəhidlər Xiyabanına doğru uzanan izdihamın sayı azalmır...

20 Yanvarın gerçək dəyəri, ehtiva etdiyi məna mərasimçilik anlayışı içində itib-batdığına görə insanlar dövlət səviyyəsində təşkil olunan mərasimdə iştirak etsələr də, mərasim gərəyi kədərlənə bilmirlər. 20 Yanvarın mərasimçilik çərçivəsindən çıxarılıb tarixi, siyasi və mənəvi dəyərini topluma aşılamadıqca, bir azdan yalnız büdcə təşkilatlarını, məktəbləri göstərişlə Şəhidlər xiyabanına aparmalı olacağıq. Niyə? Çünki bir xalq ki, ortaq ideya və hədəflərə sahib deyil, vahid orqanizm kimi özünü qoruma instinktləri yoxdur, başına gətirilən ən dəhşətli faciələr üzərindən zaman keçdikcə unudulmağa məhkumdur.

Tez-tez "biz unutqan xalqıq" deməyimiz də əslində fərqinə varmadan bu sosial-psixoloji gerçəkliyin ifadəsidir. Azərbaycan insanı düşüncəsində vətən anlayışı öz gerçək məzmununu tapmadıqca vətənpərvərlik də görsəl, kampaniya xarakteri daşıyacaq. Bizim vətən anlayışımız coğrafi ərazi mənasından o tərəfə getmir. O üzdən də 20% torpaq işğal altında olsa da, qaçqınlı, köçkünlü yerdə qalanımıza yaşamağa 80% torpaq parçası olduğu üçün özümüzü narahat, sıxıntıda hiss etmirik. O səbəbdən də bizdən ötrü Qarabağ məsələsi artıq Xarici İşlər Nazirliyinin, ATƏT-in Minsik Qrupunun məşğul olduğu bir işdir. Başqa sözlə, bu, artıq dördayaqlının qulağı ilə milçəyini qovması kimi bir şeyə çevrilib.

Məhz vətən anlayışımızın qüsurlu olmasına görədir ki, Rusiyaya münasibətdə bu gün azərbaycanlılar nəinki 20 Yanvar, hətta Qarabağ məsələsinə görə qisas hissi bir yana dursun, ən azı acıqlı deyillər. Bu yaxınlarda Ukraynada olarkən ən sadə ukraynalının belə, 30-cu illərdə Rusiyanın onların başına gətirdiyi aclıq genosidi (Qladamor) olayına görə nifrət püskürdüyünün şahidi oldum. Bizsə Rusiyanın tarixən başımıza gətirdikləri bir tərəfə, dünən törətdiyi faciələrə görə çoxdan bağışlamış görünürük.

Məhz vətən anlayışımızın qüsurlu olmasındandır ki, Ermənistandan çıxan erməni üçün erməni məsələsi bitmir, olduğu xarici ölkədə də təşkilatlanır, bir marafonda Qarabağa yardım üçün 20 milyon pul toplaya bilir. Bizdən ötrü isə yalnız torpaq parçası, coğrafi ərazi sayıldığına görə ölkəsini tərk etmiş soydaşlarımız dünyanın heç yerində vətən üçün, milli maraqlardan ötrü bir araya gəlib təşkilatlana bilmirlər, əksinə, bir çox hallarda diaspor məsələsindən pul qazanmaq istəyənlər də tapılır.

Demək, ilk növbədə vətən anlayışımızı yenidən inşa etməli, onu Koroğlu, Qaçaq Nəbi kimi əskimiş qəhrəmanlıq simvollarının işğalından azad etməli, mənəvi və mədəni dəyər kimi dərkinə çalışmalıyıq. Eyni zamanda, toplumsal kimliyimizin etno-psixoloji, etno-kulturoloji tərəflərini öyrənərək bizi bir arada tutan dəyərlər üzərindən millətləşmə prosesimizi layihələndirməliyik. Bu layihələndirmədə milli hədəf və ideyaların birləşdirici rolunu mütləq nəzərə almalı və fərd - toplum, fərd - vətən bağlılığının mexaniki deyil, dəyərlər üzərində qurulduğunu unutmamalıyıq.

Əks təqdirdə 20 Yanvar kimi mərasimlərin sayından asılı olmayaraq, bizi tarixi faciələrə aparan səbəblərdən qurtulmamız imkansızdır.