Müharibələr öldürmək üçün bir bəhanədir, yoxsa insanlıq müharibə etmədən də yaşaya bilər? İnsanın içindəki öldürmək istəyinin qanuniləşdirilmiş forması olan müharibələr, əslində, mahiyyət etibarilə cinayətin son həddidir. Amma kimsə müharibədə döyüşüb yüzlərlə insanı öldürən birini buna görə ittiham etmir.

Sakitlikdə bir insanı təsadüfən belə öldürmüş olsa da, ittiham olunan birini məmnuniyyətlə həbsxana divarları arasına salan qanunlar müharibə vaxtı öldürmüş biri üçün işləmir. Hətta müharibədə öldürmüş biri sonradan qəhrəman kimi o ölkədə ən mötəbər vəzifəni belə tuta, dövləti belə idarə edə bilir.

İnsan hər zaman ədalətdən üz çevirə, onu rədd edə bilər. Çünki bu dünyanın sakini olan insan mahiyyət etibarilə ədalətli deyil, əksinə, dünya onun üçün öz mahiyyətindəki haqsızlığı üzə çıxarıb ortaya tökmək üçün bütün imkanları yaratdığından insan dünyadan beş əllə yapışıb.

İndi Azərbaycanda müharibə getmir, Qarabağ münaqişəsi dondurulub. Amma Azərbaycan vətəndaşları yenə də müharibədə ölür. Ona aid olmayan bir müharibədə…

Bir müddət öncə Suriyada döyüşən Azərbaycan vətəndaşları haqqında xəbərlər gündəmdən düşmürdü. Onların pul qarşılığı Suriyaya döyüşməyə getməsi və hətta həyatlarını itirməsi haqqında yayılan xəbərlərin ardından bəlli oldu ki, bu insanlar vəhabi təriqətinin burda ələ aldığı insanlardır.

Yəqin ki, etdiklərinə haqq qazandıran, hətta savab olduğunu düşünüb ölümləri ilə şəhidlik zirvəsinə yüksəldiklərini düşünüb bununla özlərinə təsəlli verənlər doğurdan da aldadıqlarının fərqində deyillər.

İslamda şəhildik anlayışını hərə öz bildiyi kimi izah edib insanların beyinlərini yumaqla, kiminsə ömrünü qumar masasına yatırıb puç etməklə əslində cəhənnəmi burda, o ölümə verdikləri insanların arxada buraxdığı ailələri əzaba düçar etməklə yaradır.

Amma məsələ təkcə bununla da bitmir. Azərbaycandan Suriyaya gedən insanlar orda bir-birinə qarşı döyüşür. Hər iki tərəfdən də ölənləri şəhid kimi ailəsinə göndərirlər. Hər iki tərəfdən haqq, din adına vuruşanlar eyni millətin nümayəndəsi olsa da, ölkəsindən uzaqda, ona aid olmayan, əslində, haqqın və ədalətin bir-birinə qarışıb sərhədləri itən yerdə soyuqqanlı şəkildə bir-birini öldürürlər.

İndi də Krım ətrafında baş verən hadisələrdə bunun şahidi oluruq. Belə ki, Çeçenistanda iki dəstə yaradılıb. Biri Kadırov tərəfindən "Şərq", digəri də "Dudayev" dəstəsi... Bu dəstələrin ikisi də Ukraynada müharibə başlayarsa, vuruşacaq. Biri Rusiya tərəfində, digəri Rusiyaya qarşı…

Bir millətin nümayəndələri yenə başqa bir ölkədə bir-birini öldürəcək. Düzdür, eyni millətlə qeyri-millətin bir-birini öldürməsi elə də fərq etməz, sonucda insan ölür. Arxasından acılı, bədbəxt insanlar buraxır, onunla birgə arzular, xəyallar ölür.

Biz adətən çeçenlər haqqında Qafqazın ən qəhrəman xalqlarından biri kimi təsəvvürə sahibik. Amma qəhrəman saydığımız xalq bir zamanlar Rusiyaya qarşı vuruşurdusa, indi bir-birinə qarşı vuruşacaq. Dünənə qədər Rusiya Federasiyasının bütövlüyünü təhlükəyə soxan xalqın nümayəndələri indi həmin dövlətin əmri ilə başqa bir ölkənin ərazi bütövlüyünü pozmaq üçün vuruşacaq.

Demək ki, bir xalq haqqında o qəhrəmandır, qorxaqdır deyə düşünmək düzgün deyil. Vəziyyətə görə dəyişən, özünə özgələşən xalq var.