Tolerantlıq siyasətinin göstəricisi kimi provaslavların çoxluq təşkil etdiyi bir dövlətdə müsəlman dini məbədinin istifadəyə verilməsi müsbət haldır. Burada əslində Rusiyanın yeni xarici siyasətinin işartıları görünür. Biz bunu xüsusi olaraq dəvət edilən dövlət başçılarının timsalında da müşahidə etdik.

Bu barədə Axar.az-a sentyabrın 23-də Moskvada məscid açılışında yaxından iştirak etmiş Avrasiya İqtisadi Əməkdaşlıq İnstitutunun Ekspertlər Şurasının üzvü, Slavyan–Türk birliyi hərəkatının lideri Adıgözəl Məmmədov müsahibəsində deyib.

- Dünya liderləri Moskvaya böyük məscid açılışına toplansalar da, bir çox xarici siyasi şərhçilər səfər çərçivəsində baş tutan görüşlərin əhəmiyyətini xüsusilə qeyd edirlər. Necə düşünürsüz, Moskva görüşləri bir çox məsələlərin müzakirəsi baxımından kulminasiya rolunu oynaya bilərmi?

- Bu görüş yeni slavyan-türk coğrafiyasında artıq müsəlman varlığını qəbul edən Rusiyanın islamafobiyanın geniş yayıldığı Avropa və Amerikaya bir mesajı idi. Fələstin rəhbərinin görüşə dəvət olunması isə ümumilikdə ərəb dünyasına bir ismarıc kimi qiymətlərdirilə bilər. Sanki tarix təkrar olunur. Açılış mərasimində çox maraqlı bir nüansı nəzərinizə çatdırmaq istərdim. Rusiya prezidentinin iştirak etdiyi bir mərasimdə Türkiyə dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğanla buradakı imamlardan biri arasında söhbət türk dilində gedirdi. Bu, Rusiyada türk kimliyinin möhkəmlənməsinin bariz nümunəsidir. Mövcud vəziyyətdə Rusiyanın Avropa dövlətləri ilə postsovet məkan sərhədinə baxdıqda, içi Rusiya qarışıq bütün ölkələrin müəyyən mənada öz siyasətləri var. Rusiyada demoqrafik boşluq böyüyür. Ölkədə rusların sayı kəskin şəkildə azalır. Rusiya öz qapılarını nə ərəblərə, nə də ki çinlilərə aça bilər. Ancaq Orta Asiya və türkdilli xalqlara bu qapılar hər zaman açıqdır. Buna görə də Rusiya slavyan-türk coğrafiyası kontekstinə getmək məcburiyyətindədir. Bu reallığı artıq onlar da başa düşürlər. Sözügedən konsepsiyanın lokomotivi olaraq Azərbaycan bu anlamda böyük rol oynaya bilər. Konsepsiyanı istəməyən bədnamlar bu məsələnin qarşısında hazırda çox ciddi sədd qurmağa çalışsalar da, artıq düşünülmüş siyasətlər yerlə bir olmaq üzrədir. Belə olan halda isə biz artıq Qarabağ məsələsini gündəmə gətirə bilərik. Təsəvvür edin, slavyan-türk birliyi konteksində yuxarıda Rusiya yaxud Belarus, aşağıda isə türk coğrafiyasının rəhbər insanları paritet danışıqlar aparır. Bu danışıqlarda isə artıq güzəşt məsələsinin gündəmə gətirilməsi mümkündür.

- Azərbaycan Prezidenti İlham Əlieyev də Moskvada açılış mərasiminə dəvət edilən xüsusi rəhbərlər sırasında idi. Ölkə başçısının bu səfərə qatılmaması çox güman ki, siyasi səbəblərdən irəli gəlir. Bu barədə fikirləriniz maraqlı olardı.

- Moskvada dövlət dumasında bir çox siyasi şəxslər və millət vəkilləri ilə şəxsi görüşlərim oldu. Azərbaycana və Dağlıq Qarabağ məsələsinə yanaşma yekcins deyil. Təsəvvür edin, bir qrup siyasətçiyə görə, mübaribəni uduzan tərəf Azərbaycan güzəştə getməli, Laçın, Kəlbəcər və Dağlıq Qarabağdan imtina etməlidir. Digər tərəf isə düşünür ki, Azərbaycan və Ermənistan siyasi rəhbərləri ümumi razılığa gəlməlidir. Azərbaycanın siyasi rəhbərliyi reallıqda Dağlıq Qarabağ məsələsinə olan münasibəti bilir. Buna görə də müharibə məsələsi gündəmdə saxlanılmalıdır. Əminliklə deyə bilərəm ki, Azərbaycan əzəli torpaqlarını geri qaytarmaq istəyirsə, nə Rusiya, nə də Amerika status-kvonun bərpası üçün heç nə etməyəcək. Məsələn, Jirinovskinin adamları deyir ki, rus əsgəri kiməsə görə vuruşan deyil. Bu baxımdan da Ali baş komandanın Moskvaya səfər etməməsi anlaşılandır. Ölkə rəhbərliyi heç də məğlubiyyətlə barışmayıb, əksinə, Qarabağda onun əmrini gözləyən güclü ordusu var və bu ordu hər an hərəkətə keçməyə hazırdır.

- Adıgözəl müəllim, Dağlıq Qarabağ məsələsinin həlli prosesinin bu cür davam etdirilməsi artıq nə Rusiyaya, nə də ki Qərbə sərf edir. Vəziyyət dalana dirənib. Ermənistan-Azərbaycan cəbhə xəttindəki son vəziyyət heç də ürəkaçan deyil və bu, müharibə ehtimalını artırır.

- Göz qabağındadır ki, Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqların imitasiyası aparılır. Problemin həlli Ermənistan rəhbərliyinin qeyri-konstruktiv mövqeyinə görə axsayır. Bu, bir daha müharibə aktuallığını gündəmə gətirir. Zənnimcə, Azərbaycan hətta müharibəyə hazır olduğunu hər an göstərməlidir. Prezident İlham Əliyevin son mesajları da məhz buna işarədir.

- Yaxın Şərq böhranı fonunda və hazırkı geosiyasi şəraitdə Dağlıq Qarabağ məsələsinin sülh yolu həllini necə görürsüz?

- Dünya artıq iki cəbhəyə bölünüb. Bir tərəfdə Rusiya və onun ətrafında formalaşdırmağa çalışdığı tərəfdaşlar: bunlar da əlbəttə ki, istənilən halda Moskva mərkəzli deyil, paritet əsaslı olmalıdırlar. Bunun içərisində ən uğurlusu slavyan-türk birliyi kontekstidir. Bu isə Rusiya siyasi rəhbərliyinin gündəmindədir. Çünki avtokratik formada hər hansı bir dövlətin formalaşdırılması istiqamətindəki səyləri Ukraynanın timsalında gördük. İkinci cəbhədə ABŞ və onun tərəfdaşları dayanır. Ancaq yeni bir geosiyasi qüvvə meydana gəlməkdədir. Bu, üçüncü cəbhə, yəni Berlin mərkəzidir. Bunun əsasında isə Berlin, Ankara və hətta Moskva üçlüyü dayanır. Artıq proseslə bağlı əl altından danışıqlar aparılır. Çünki Almaniya Amerika hegemonluğunu qəbul etmir. Berlin Şərq coğrafiyasında Ankara faktorundan istifadə etməyə hazırlaşır. Moskva rəhbərliyi də bunun fərqindədir. Dördüncü cəbhədə isə Çin qərarlaşıb. Çinin Rusiya ilə yaxınlaşması Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) kontekstində baş verir. Yəni bu razılaşma özlüyündə Orta Asiyada Çin əleyhinə formalaşa biləcək bir türk reallığı açılımının qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Rusiya-Çin maraqları bu nöqteyi-nəzərdən birləşir, dərində isə çox ciddi ziddiyyətlər var. Bir sözlə, dünyada artıq təkmərkəzli geosiyasi güc yoxdur. Sırf bu nöqteyi-nəzərdən də adı çəkilən məsələlərdə bütün incəlikləri dərindən bilməli, regionda gedən geosiyasi oyunları ciddi öyrənməli və ən əsası Dağlıq Qarabağın geriyə qaytarılması istiqamətində bu yolda kombinativ-inteqrativ bir formada özümüzü sübut etməliyik.