Hər bir cəmiyyət tarixin bütün dövrlərində öz kultlarını, hakim dəyərlərini yaradır. Əslində bu dəyərlər, müqəddəs sayılan kultlar o zamana qədər keçərli sayılır ki, onlara münasibətdə inam hissi sarsılmasın.

Bu dəyərlər içərisində söz, sözə münasibət insanlıq tarixi boyu xüsusi rola sahib olub. Bir zamanlar Avropada "centlmen sözü" özlüyündə bir norma hesab olunub, hər hansı hüquqi müqaviləyə bərabər tutulub.

Elə bizim özümüzdə də tariximizdən gəlmə "kişi sözü" deyilən bir məfhum var. Aleksandr Düma yazırdı ki, Azərbaycan türkləri söz verdilərsə, hər hansı hüquqi sənədə ehtiyac yoxdur, bu, kifayətdir. Yüz illər boyu söz vermək anlayışı cəmiyyətimizdə qanun, hüquq boşluğunu doldurub. Söz üstündə ölümə belə gedilib, fədakarlıqlar edilib.

Bu gün isə mənzərə tam fərqlidir. Sözün müqəddəsliyi, pozulmazlığı, doğruluğu köhnə adamların nostaljisinə çevrilib.

Söz məna ifadə edir, daşıdığı mənanın gerçəkləşəcəyinə təminat yaratmır. Cəmiyyətimizdə kütləvi inamsızlıq sözü o qədər dəyərsizləşdirib ki, söz verib qarşındakını arxayın salmaq artıq mümkün deyil. Söz zorsuz, arxasında güc olmadan heç bir dəyər daşımır.

Söz infliyasyası onu ancaq ünsiyyət vasitəsinə çevirib, dəyər olmaqdan çıxarıb. Söz vermək, indi qarşısındakı sadəlövhü aldatma fəndi hesab olunur.

Sözlərin dəyəri itdikcə onların bəzəyi, üslubu zənginləşir, pafosla təmtəraq qazanır. Bu gün cəmiyyətimizdə sözünə qurban gedənlər barmaqla sayıla biləcək qədərdir, ancaq sözə görə aldanıb qurban olanların sayı az qala əksəriyyət hesab oluna bilər. Söz insanların bir-birinin ayağı altında qurduğu tələ, boynuna ilişdirdiyi kəməndə çevrilib.

Sözə münasibət bizi günahkara çevirir. Sözün müqəddəsliyini pozmağımızın ağrı-acısını belə getsə, çox çəkəcəyik. Bir yerdə öz qəbahətimizi sözlə gizlədə bilsək də, kimisə aldada bilsək də sonra o qəbahət öz fəsadını cəmiyyətdə törədir. Çünki aldadılan insan öz qəzəb və qisasını da bu cəmiyyətdən alır.

Beləliklə, sözün qarğışına keçib yaşadığımız cəmiyyəti günah, qəzəb və nifrət burulğanına çeviririk. Sözün paklığını pozanda, təmizliyini ləkələyəndə onunla bərabər düşüncəmizi, əxlaqımız və mənəviyyatımızı da çirkləndirdiyimizın fərqində olmuruq. Ağzımızdan çıxan yalanın əvəzini, qisasını söz bizdən dilimizi, xarakterimizi yalana öyrəşdirməklə, vərdiş etdirməklə alır. Çünki o paklığını itirmiş dilə, zehniyyətə bir daha geri dönmək istəmir və beləcə, biz yalançıya, yalan aludəçisinə çevrilib hər gün dilimizlə daha çox günah becəririk.

Danışdığımız yalan, bizə danışılan yalan varlığımıza hakim kəsilən aldanmaq qorxusunu yaradır. Dinclik hüzur tapmaq istədiyimiz yerdə aldanış qorxusu ilə səksəkə içərisində yaşamalı oluruq.

Söz həm də bizə bir açardır. Əgər düşdüyümüz bataqlıqdan çıxmaq istəyiriksə, o zaman sözə münasibətimizi dəyişməli, sözün müqəddəsliyini və dürüstlüyünü geri qaytarmağı bacarmalıyıq. O zaman özümüzü də, ətrafımızı da sarmış yalandan qurtulmaq, inamımızı geri qaytarmaq imkanı qazana bilərik.

Dürüst və gerçək söz həyatımıza, cəmiyyətimizə axan yalan çirkabının qarşısını kəsə bilər.

Əks təqdirdə sözün qisasından qorxaq.