Dünyada problemsiz insan olmadığı kimi, problemsiz xalq da yoxdur. Amma fərq ondadır ki, kim nəyi problem sayır. Məşhur atalar sözü var, "dostunu göstər, kim olduğunu deyim". Bu məsələ uyğun olaraq belə də demək mümkündür: problemini göstər, kim olduğunu deyim. Bizim necə xalq olduğumuzu görmək üçün indi nə tarixdən, nə də ki, hansısa mədəni irsdən nümunələr göstərməyə ehtiyac var.

Avropanı bir kənara qoyaq, elə keçmiş postsovet məkanına daxil olan Baltikyanı respublikaların xalqları ilə özümüzü müqayisə edək. Latviyalı və ya eston üçün yaşadığı şəhərdə küçənin çala-çuxur olması, yolun dağılıb bərbad vəziyyətə düşməsi anlayışı yoxdur. Ancaq nəinki regionlarda, hətta ölkənin mərkəzində yaşayan azərbaycanlı üçün bu gün yağış, qar yağanda gölməçəyə çevrilmiş, palçıqla dolmuş küçələrdən keçmək müşkülə çevrilir.

Bu yaxınlarda Ukraynada oldum, ancaq bir ukraynalıdan eşitmədim ki, hansısa orqandan şikayətlənsin. Heç kim məktəbə göndərdiyi uşağına repetitor tutmağı ağlına belə gətirmir, çünki məktəblərdə uşaqlara normal təhsil verilir. Ukraynalı öz hakimiyyətindən narazıdır, ancaq bu narazılıq adi, sadə məişət problemlərinə görə deyil, ölkəsinin inkişaf istiqaməti kimi böyük məsələlərə görə narazıdır.

Avropalılardan isə danışmağa dəyməz. Çünki orda hansı komandanın iqtidarda olmasından asılı olmayaraq, vətəndaşın təhsil, yol, səhiyyə, istilik, su kimi problemləri olmur. Avropada yaşayan vətəndaş öz hökumətinə verdiyi verginin səviyyəsinə, sığorta şərtlərinə, keyfiyyətli səhiyyə və təhsildən yararlanmaq imkanlarının nə qədər əlverişli olmasına, ekoloji problemlərə verdiyi önəmə, miqrasiya siyasətinə, iş yerlərinin artması tempinə və s. görə münasibət bəsləyir. Cəmiyyət üçün ibtidai, alt səviyyəli ehtiyaclar ödənmiş sayılır, hökumətlər arasındakı fərq hansının vətəndaşın rifah səviyyəsini daha yaxşı təmin etməsinə görədir.

Bizdə əksəriyyət üçün yaşamaq həyatda qalmaq üçün zəruri ehtiyacları ödəmək uğrunda gecə-gündüz çarpışmaq deməkdir. Rüşvət vermədən problemini həll etmək, tapdanmış haqqını bərpa etmək üçün üz tutduğu məhkəmədə ədalət görmək, övladını məktəbə göndərib onun təhsilindən arxayın olmaq, dərdinə əlac tapmaq inamı ilə xəstəxana qapısı açmaq, vergi qorxusu olmadan ticarətlə məşğul olmaq və s. saymaqla bitməyən ən adi məsələlər azərbaycanlı üçün sadəcə xəyal hesab oluna bilər.

Dərd təkcə bu problemlərdə deyil, həm də onlara münasibətdədir. Yaşadığı problemlərin ağırlığı altında əzab çəkən insandan susmasına, öz haqqını qorumaq üçün hərəkət etməməsinə bəhanə gətirib haqq qazandıran cavab eşitmək qədər bir absurd təsəvvür etmək çətindir. Ən çox eşitdiyimiz söz də "kimə inanaq?" kəlməsidir. Məgər kiməsə inanmırsansa, ən adi kommunal problemlərə görə həyatının çətinliklər içərisində keçməsinə susmalısan?! Heç kimə inanmadan da, kimsənin ardınca getmədən də insanlar öz tələblərini, etirazlarını duyurmağı bacarmalıdırlar. Problemlər qarşısında susan, fərdi ehtiyaclarının ölkədəki vəziyyətdən asılı olduğunu dərk etməyən və buna görə də ümumi məsələləri nəzərə almadan özünü ən adi problemlərin həllinə sərf edib sonda da heç nəyə nail olmayan insanlar heç bir iqtidar üçün dəyərli sayıla bilməz.