Rusiya əvvəlki cazibəsini itirsə də, bu ölkədə hələ də maraqlı məqamlar az deyil. Aprelin 12-də Rusiya telekanallarına baxırdım. Doğrusu, məqsədim də V.Putini "izləmək" idi...

Həmin gün həm də Azərbaycanda Avropa Oyunlarının açılışı günü idi. Kanallara da ona görə baxırdıım ki, görüm, Putin nə vaxt Azərbaycana yola düşəcək?..

O gün Rusiyada bayram idi, Rusiya Günü qeyd olunurdu. Hətta bir az təşvişə də düşdüm ki, birdən Rusiya prezidenti Avropa Oyunlarının açılışına gəlməz. Axı Rusiya Günündə ölkənin tanınmış simalarına-elm və mədəniyyət adamlarına dövlət mükafatları verilir və bu bayram münasibətilə böyük qəbullar keçirilir...

Putin bunların hamısında iştirak etdi və hətta Bakıya, Avropa Oyunlarının açılışına gəlmək üçün də vaxt tapa bildi...

Mənə isə o gün ilk dəfə diqqət yetirdiyim "Rusiya günü" ideyası bir az maraqlı göründü. Əvvəllər Rusiya təqvimlərində bunu görmüşdüm. Amma düşünmüşdüm ki, yəqin, adicə bir gündür. Sən demə, bayram Rusiyanın öz müstəqilliyini elan etdiyi günə təsadüf edirmiş...

Biz də Müstəqillik Gününü qeyd edirik. Amma bu günün təmtərağını və zinətini bir az da artırmaq gərəkdir. Onu bir az da ictimai və bir az da kütləvi etmək lazımdır. Məsələn, həmin gün təltiflər etmək çox yaxşı olardı. Həm də ki, bayram kütləvi gəzintilər şəklində, ümumiyytlə, kütləvi şəkildə keçiriləndə daha gözəl olur. Düzdür, bizdə də "Gül bayramı" kimi bir az ictimai, bilavasitə siyasətdən uzaq bayramlar var. Onlar müəyyən mənada dediyim boşluğu doldurur. Hətta bəzən "Gül bayramı" mənə bir az keçmiş 1 Mayı da xatırladır. O səbəbdən ki, yazın əvvəllərinə təsadüf edir və o gün insanlar xüsusi təşkilatçılıq olmadan, özləri gəzintiyə çıxırlar - lap elə keçmiş May gəzintiləri kimi...

Bir az əvvəldə qeyd etdim ki, bizdə də Müstəqillik Günü diqqətdən kənarda qalmır və bir daha deyək ki, bununla bağlı bir vətəndaş kimi elə bir iradımız da yoxdur. Amma ona "Azərbaycan Günü" məzmununu və hətta adını vermək də olardı...

"Rusiya günü" ideyası niyə mənə belə maraqlı göründü? Yox, deyə bilmərəm ki, Rusiyanı hiss edirəm - bunun üçün yəqin ki, rus doğulmaq gərəkdir. Amma Rusiyanı azacıq hiss etməkdə iki yardımçım olub - L.Tolstoy və bir də N.Berdyayev. Bir yazıçı, bir filosof...

Bəlkə burada F.Dostoyevskinin də adını çəkmək lazım idi, çünki rus gerçəkliyinin həm də qəlizliyi var və bu qəlizlik məhz bu adamın əsərlərində açılışını tapır...

Amma L.Tolstoy böyük bir harmoniyadır, o harmoniya ki, onu Dostoyevski bütün yaradıcılığı boyu, bütün əsərlərində axtarır, fəqət, tapa bilmir ki, bilmir...

Qərəz, sözüm bunda da deyil. Tolstoy sanki elə Rusiya böyüklükdədir və elə Rusiya da sanki Tolstoy böyüklükdədir...

Rusiyadan yazanda və danışanda adamın yadına dərhal bir ifadə düşür: "matuşka Rossiya" ifadəsi...

Bunu hücuma atılan əsgər də qışqıra və yaxud da bir yazıçı sakitcə kağızın üzərinə köçürə bilər, ya da Don çöllərində atını çapan kazak küləyin qulağına pıçıldayar...

Əsas isə odur ki, ruslar vətənlərini həmişə bir qadın kimi, ana kimi təsəvvür ediblər. Dediyim ifadə də elə bu əks olunub...

Qayıdıram Azərbaycana. Nizami də böyükdür. Və deyim ki, Avropa Oyunlarının açılış mərasimində onun əsərlərindən kompozisiyalar verilməsi lap ləzzət etdi. Amma nə edəsən, bu böyüklükdə bir şair özü ilə millətinin orta ststistik fərdi arasında böyük bir maneə qoyub gedib - özgə dildə yazıb...

Mən azərbaycanlı kimi Azərbaycanı da hiss etməyə, duymağa çalışıram. Amma baxıb görürəm ki, Füzuli Azərbaycana sığmır, Nizami də dediyim kimi Azərbaycanla intim əlaqəni bir az itirib - yad dildə yazıb... Və bu qəliz situasiyada Azərbaycanı hiss etməyə heç bilirsiniz, mənə kim yardımçı olur?.. Üzeyir bəy, bəli, Üzeyir Hacıbəyov...

Bəlkə də səhv edirəm. Bir vaxt düşünürdüm ki, görən, azərbaycanlını duymaq üçün hansı filmə baxmaq lazımdır? Əvvəllər fkirləşirdim ki, yəqin bu biçimdə filmlərimiz yoxdur...

Amma sonradan gördüm ki, yox, səhv etmişəm. Belə filmlər hətta bir neçədir. Bəli, ola bilsin, onların tək biri bu məqsəd üçün yetərli deyil, bəlkə də onların hamısına baxmaq lazımdır, çünki onların hamısında azərbaycanlı tipinin bir zərrəciyi əks olunub...

Amma əsas odur ki, onlar var və bəlkə də hələ uzun müddət bu filmləri izləyəcəyik, baxmayaraq ki, onların hər birində həm də dövrün konyunkturası da yox deyildir...

Düşünürəm ki, biz də Azərbaycan Günü keçirsəydik, ölkəni daha yaxşı hiss edərdik, duya bilərdik, öz milli-mədəni kodlarımızı aşkar edərdik. Bu bayram bütün digər bayramlardan bir az fərqli olardı...

Ona görə ki, hər birimizin - uşağın da, cavanın da, hətta qocanın da, qərəz, hər bir nəslin bir müasiri var. O, həmişə bizimlədir, həmişə bizimlə qoşa nəfəs alır və qoşa addımlayır... Bəli, onun adı Azərbaycandır. O, bizim hər birimizi hamımızdan yaxşı tanıyır. Bəs biz necə? Onu tanıyırıqmı?..