Yenicə sərinləşməyə başlayan bu qızmar yay günlərində yazını uzaq İspaniyanın uzaq bölgəsindən - Kataloniyadan başlamaq bir az təəccüblü və bəlkə də bir az əcaib görünə bilər. Çünki o insanlara ki, İspaniya maraqlıdır, onlar indi yay günlərini orada keçirirlər.

Maraqlanmayanlara gəldikdə isə onlara onsuz da hər şey maraqsızdır – nə qədər yazırsan, nə qədər deyirsən, tövrlərini dəyişmirlər.

Amma ümid edirik ki, Qarabağla maraqlananlar hər halda çoxdur, xüsusən də qarabağlılar bu qızmar yay günlərini öz dədə-baba torpaqlarında - cənnət Qarabağda keçirə bilmədiklərinə görə çox acıqlıdırlar.

Keçək mətləbə. Kataloniya bölgəsində növbəti seçki - referendum gözlənir. Bölgənin administrasiyası belə hesab edir ki, bu seçkilər müstəqillik məsələsində aydınlaşmaya apara biləcək.

Mərkəzi hakimiyyət - İspaniya isə belə hesab edir ki, müstəqilliklə bağlı referendum ölkənin ali qanuna ziddir, çünki Kataloniyanın İspaniyadan tam ayrılmaq hüququ yoxdur.

Bunları niyə görə deyirik və nədən bu ağır yay günlərində sizin istirahətinizi belə uzaq problemlərlə pozuruq?

Məsələ bundadır ki, bu Kataloniya da, İspaniya da Avropadır, Qərbdir. Özümüzə sual verəndə ki, bəs niyə Avropa Qarabağ məsələsində birmənalı mövqe tutmur, o saat yadımıza salaq ki, Avropada da oxşar problemlər - tutaq ki, İspaniyada Kataloniya, Böyük Britaniyada Şotlandiya problemi var. Və bütün bu problemlərin içində "bişən" Avropa ona görə də bəzi məsələlərə çox sadə, bir az da sakit baxır. Onlar üçün azlıqların problemi həmişə önəm kəsb edib, ona görə də bu problemlərə çox həssas yanaşırlar.

Bilirsiniz, onları bir çox hallarda başa düşmək bizim üçün olduqca çətindir. Burada yadıma seminarların birində bir əcnəbilə söhbətim yadıma düşür. Həmin o əcnəbi deyirdi ki, biz başa düşə bilmirik, necə olur, gürcülər kimi kiçik bir xalq digər xalqın azadlığa can atmasını başa düşə bilmir, necə olur ki, Gürcüstan kimi kiçik dövlət özünü az qala imperiya kimi aparır?

Təbii ki, ona vəziyyəti izah etməyə çalışdım. Hətta Qarabağ haqqında bu adamın fikrini öyrənməyə çalışdım. Amma Qarabağ haqqında bir söz demədi və belə başa düşdüm ki, Qarabağ haqqında da o, gürcülərlə söhbət edərkən danışır.

Nə etmək olar? Avropalılar da belədir. Məsələn, mən çox təəccüb edirdim ki, polyaklar torpaqlarının böyük bir hissəsinin Ukraynada və ya Belarusda qalmasından olduqca sakit danışırlar və hətta bu haqda danışanda gülümsəyə də bilirlər. Doğrusu, mən bizim torpaqlarımız - hətta İranda qalan torpaqlarımız haqqında danışanda nəinki gülümsəyə bilirəm, hətta həyəcansız danışa bilmirəm...

Avropalılar məsələni başqa cür həll ediblər - hər bir avropalı özünü bütün Avropa ölkələrində öz vətənində olduğu kimi hiss edə bilər, orada yaşaya və çalışa bilər. Tutaq ki, Kataloniya İspaniyadan qopa bilər, amma o, yenə də başqa qitəyə köçməyəcək, Avropada qalacaq.

Bəlkə biz də Qafqazda buna nail olsaydıq, onda bizə də çox şey sadə görünərdi. Amma hələ ki, biz avropalıları, avropalılar da bizi çox çətin başa düşür.

O ki qaldı Qarabağ problemində zaman məsələsinə, daha doğrusu, onu həll etmək üçün əlverişli məqam məsələsinə, Avropa da, dünya da getdikcə daha çox kosmopolitləşir. Onlar sərhəd məsələləri üzərində çox baş sındıranları "iki ölçülü coğrafi təfəkkür sahibləri" adlandırırlar. Qitə, Yer kürəsi - getdikcə daha çox insan belə dəyərlərə önəm verir.

Demirik ki, onların içində başqa cür düşünənlər yoxdur. Yox, onlar da var, amma ümumi tendensiya qloballaşmaya meyllidir.

Bunları ona görə belə ətraflı şərh edir və ona görə vurğulayırıq ki, Azərbaycanda Qarabağ propblemilə bağlı belə bir fikir hakimdir ki, guya vaxt bizim xeyrimizə işləyir. Amma belədirmi?

Düzdür, vaxt bizim anladığımız mənada Azərbaycana özünə gəlməyə yardımçı oldu – insanlar təkrar sosial reabilitasiya prosesini keçdilər, iqtisadiyyat və ölkənin müdafiə qabiliyyəti qat-qat gücləndi. Amma sosial

və iqtisadi böhran yaşayan Ermənistan Azərbaycan qarşısnda diz çökmədi – gərək, bunu da nəzərə alaq...

Bəli, dünya getdikcə daha çox iriləşməyə, bütövləşməyə doğru gedir, böyük birliklər və siyasi-iqtisadi ittifaqlar yaranır. Bu mənada təbii ki, vaxt həm də bizim xeyrimizə işləyir. Amma bu qlobal inteqrsaiya prosesinin içində xırdalşama, differensiallaşma tendensiyaları da var. Bəzən deyirlər ki, daha möhkəm birləşmək üçün gəlin indi ayrılaq. Bu mənada isə vaxt, zaman bizim xeyrimizə işləmir.

Bəs indi nə edək? Çalışıb Qarabağ problemini mümkün qədər tez həll etmək lazımdır, çünki bu dünyanın işlərini bilmək olmur. Bu gün belədir, sabah isə başqa cür.

Həm də zamanın bir özəlliyi var. O, sanki insanların hisslərini və düşüncələrini aşındırır. Zaman hər şeyə alışdırır. İndi hətta məcburi köçkünlər arasında nəsil dəyişməsi baş verir. Elə bir nəsil yetişir ki, onlar Qarabağı yalnız ata-analarının söhbətlərindən tanıyırlar. Ona görə də zamanın gərək bu tərəfini də unutmayasan...