Axar.az məşhur alman aktrisası Hanna Şiqula haqda yazını Samirə Əşrəfin tərcüməsində təqdim edir.

Alman kinosunun məşhur aktrisası Hanna Şiqula 1945-ci il dekabrın 25-də Polşanın Katovitse şəhərində alman və polyak əsilli ailədə dünyaya gəlib. Onun atası taxta satışı ilə məşğul olan tacir olub. 1945-ci ildə anası iki yaşlı qızını da özü ilə götürüb Münhen şəhərinə gedir. 49-cu ildə isə atası əsarətdən qurtulub ailəsinin yanına gələ bilir. Hananın ailəsi maddi cəhətdən böyük imkanlara malik olmasa da, qızlarına yaxşı təhsil vermək üçün çalışıb.

Gimnaziyanı bitirdikdən sonra Hanna Münhen Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olur. Gündüzlər universitetə, gecələr teatr məktəbinə gedir. Elə həmin ərəfədə gənc rejissor Rayner Verner Fassbinderlə tanış olur. Bir müddət sonra onların yolları ayrılır. Lakin Fassbinder öz teatrını yaratdığı vaxt teatr məktəbindəki dostunu yadına salır...

Bir səhər Şiqulanın poçt qutusuna məktub gəlir: "Antiqon" tamaşasında iştirak etmək istəyirsən? Premyera bir gündən sonra olacaq. Müllerştrassedəki filmə gəl. Raynerdən salam".

1967-68-ci illərdə Hanna Raynerin səhnələşdirdiyi bir çox tamaşalarda iştirak edir, fərqli rollar yaradır. 1968-ci ildə Raynerin yaratdığı teatr yanğına qarşı təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmədiyi üçün bağlanılır. Lakin aktyorların dediklərinə görə, teatr siyasi səbəblər ucbatından qapadılır. Sonrakı illərdə isə bir neçə aktyor və aktrisanın səyi nəticəsində "Antiteatr" adlı yeni truppa yaradılır. Rayner həmin truppanın lideri olur. Hanna isə elə həmin il Jana Mari Ştraudun "Adaxlı, hoqqabaz, sutenyor" filminə çəkilir. Bu, həm də aktrisanın ilk filmi olur.

1969-cu ildə isə o, Fassbinderin "Katselmaxer" filminə çəkilir. Film on gəncin həyatından, onların ətrafında baş verən hadisələrin məğzindən bəhs edir. Rejissorun özünün və "Antiteatr" aktyorlarının çəkildiyi bu filmdə Hannaya Mariya rolu həvalə olunur.

Rayner təəccüb doğuracaq qədər sürətlə işləyirdi. Filmə başladığı ilk beş ildə artıq 16 film çəkə bilmişdi. Yaradıcılığının birinci mərhələsində ən yaxşı film hesab olunan "İlin dörd fəslinin satıcısı" 1971-ci ildə lentə alınır. Hanna həmin filmdə çox kiçik rola çəkilir. Filmin baş qəhrəmanı Hans Eppanın bacısı roluna. Şiqula tez-tez Fassbiderin filmlərindəki kiçik rollara çəkilmək üçün dəvət alırdı. Lakin aktrisanın yaradıcılıq imkanları misilsiz və çoxşaxəli idi. Rayner bir gün gerçəkliyi anlayır və 1971-ci ildə ilk dəfə olaraq Raynerin "Petra fon Kantın acı göz yaşları" filmində əsas rollardan birini ifa edir.

İki qadının həyatından bəhs edən filmdə aktrisa öz zərif, xəyalpərəst obrazına sadiq qalır. Lakin sonralar Hanna "Mariya Braunun izdivacı" filminə Mariya obrazı ilə bütün dünyanın diqqətini özünə cəlb edəcəkdi. Hələliksə Raynerlə olan işbirliyi davam etdirir. Onların növbəti birgə işi Fassbinderin 1971-ci ildə ekranlaşdırdığı "Effi Brist Fontan" filmi olur. Alman yazıçısı Teoder Fontanın qələmə aldığı "Effi Brist" romanı süjet etibarı ilə Lev Tolstoyun "Anna Karenina" əsərini xatırladır. Bu film bütün bədii komponentlərin nadir tarazlığı ilə fərqlənir. Baron İnştettena evinin nəfis interyeri hislərin zərif oyunu üçün çox gözəl xidmət edir.

Kinodan gediş və möhtəşəm qayıdış…

Film kommersiya baxımından çox böyük gəlir gətirir. Qəzetlər Rayner və Şiqula haqqında yazır. Aktrisanın şəkilləri qəzetlərin ilk səhifələrində manşet olur. Lakin Hanna özü həmin filmdəki ifasından çox narazı qalır. Hərçənd ki, o, rejissorun dediklərini vicdanla yerinə yetirmişdi. Buna baxmayaraq, özünəinamsızlıq hissi aktrisanı için-için yeyir. Bu kimi fikirlərlə aktrisa kino sahəsini tərk etməyi qərara alır. Ancaq mətbuatın yazdığına görə, onu bu addımı atmağa vadar edən əsas səbəb Raynerə qarşı olan incikliyi idi. O, universitetdəki təhsilini başa vurur, diplom işini belə yazmağa başlayır. Lakin çox keçmir ki, kinonun, aktrisalığın onun həyat ehtiyacına çevrildiyini anlayır.

Hanna çəkiliş meydançasına getməyə tələsmir. İlk addım yenə Rayner tərəfindən gəlir. Rejissor Hannaya və özünə dünya şöhrəti gətirəcək "Mariya Braunun izdivacı" filminin ssenarisini Şiqulaya yollayır. Beləliklə, 1978-ci ildə "Mariya Braunun izdivacı" filmi ekranlaşdırılır. Film İkinci Dünya müharibəsinin sonlarında əri müharibədən qayıtmayan alman qadının ziddiyyətli həyatından bəhs edir. Qırmızı Ordu Berlinə yaxınlaşır. Yeni evlənən German və Mariya bu zaman bombardmana məruz qalır. Zifaf gecəsindən sonra Germanı cəbhəyə yollayırlar. Az sonra Mariyaya ərinin ölməsi xəbəri verilir. O, amerikalı əsgərlərin toplandığı barda işə düzəlir. Zənci Amerika zabitinin məşuqəsi olur. Günlərin birində əri qayıdır. Hadisələr sürətlə axarını dəyişir, daha da dramatikləşir və faciə ilə bitir. Mariya obrazı Hanna Şiqulaya uğur gətirir. O, 1979-cu ildə Berlin film festivalında ən yaxşı qadın rolunun ifasına görə "Gümüş şir" mükafatı qazanır.

Sevgili, dost və rejissorun vaxtsız itkisi…

Fassbinderlə növbəti görüş "Üçüncü nəsil" filmi olur. Bu filmlə rejissor aktrisanın tərcümeyi-halına ən önəmli səhifələri əlavə edir. 80-ci ildə aktrisa yenə eyni rejissorun "Berlin Aleksandrplazı" adlı on dörd hissəli serialına çəkilir. Elə həmin ildə aktrisanın iştirakı ilə "Lili Marlen" filmi ekranları bəzəyir. Bu filmdən sonra bir sıra kinotənqidçilər və mətbuat nümayəndələri Hannanı Qreta Qrabonun və Marlen Ditrixin davamçısı kimi təqdim edirlər. Bundan sonra aktrisa Raynerin bir neçə filminə də çəkilir. Ümumilikdə isə aktrisa Fassbinderin iyirmi üç filmində iştirak edir. 1982-ci ildə Fassbinder 37 yaşında narkotikdən yüksək dozada istifadə etdiyinə görə ürəktutmasından dünyasını dəyişir. Fassbinderin ölümündən sonra aktrisa Jan Lyuk Qodar, Marko Ferreri, Etora Skola, Aleksandr Sokurov kimi dünya şöhrətli rejissorlarla birgə çalışır. Lakin danılmaz həqiqət bundan ibarət idi ki, aktrisanın ən gözəl və yaddaqalan rolları məhz Raynerin çəkdiyi filmlərdə yaranmışdı.

Aktrisanın kino tarixi boyunca ən narazı qaldığı rejissor isə Jan Lyuk Qodar olub. Müsahibələrinin birində o deyir: "Qodarla mənim o qədər də yaxşı münasibətim olmayıb. O, uşağını doğa bilməyən hamilə qadına bənzəyirdi. Çəkiliş vaxtı bizim hamımızı meydançadan qovaraq "mən hələ hazır deyiləm" deyirdi. Bir müddət sonra o, əlində mətn olan vərəqlərlə yenidən peyda olub hamımıza əzab verirdi. Misal üçün o, İzabel Yupperi fabrikdə boltları çeşidləməyə məcbur etdi ki, qadın konveyerin nə olduğunu bütünlüklə hiss etsin. Məni isə yanacaqdoldurma məntəqəsindəki müştərilərə qəhvə verməyə məcbur etmişdi. Çünki mən onun filmində yanacaqdoldurma məntəqəsindəki satıcı obrazını canlandırırdım".

1983-cü ildə aktrisa Marko Ferrerinin "Pyerin tarixi" filminə çəkilir. Həmin filmdən sonra Hanna "Kann" film festivalında ən yaxşı aktrisa mükafatı qazanır.

13 il yataq xəstəsi olan anasına qulluq edən aktrisa onun ölümündən sonra Fransaya köçüb orada yaşamağa başlayır. Lakin sonralar etiraf edir ki, Parisə getməyinin əsas səbəbi bir fransıza vurulması olub.

"Oyan və arzula"

Aktrisanın şəxsi həyatı barədə mətbuatda çox az məlumat var. Raynerlə olan münasibəti haqqında doğru-dürüst məlumat olmasa da, onların arasında eşq romanının olması da qaçılmaz hesab olunur. Aktrisa heç vaxt ailə həyatı qurmayıb. Onun adı daha çox Ornella Muttinin keçmiş sevgilisi olan rejissor Marko Ferreriylə birgə hallanır. Ferreri Mutti ilə sevgili olduğu müddətdə Hannanı görüb ona vurulur və onu öz filmlərinə çəkir. Ornella sonralar mətbuata açıqlamasında Ferreri ilə ayrılmasında əsas səbəbkar kimi Hanna Şiqulanı göstərir. Aktrisanın kinoda son işi rus rejissoru Aleksandr Sokurovun "Faust" filmində olub. Rejissorla işləmək təklifi isə Hannanın özündən gəlib. Doxsanıncı illərin əvvəllərində aktrisa musiqi ilə məşğul olmağa başlayır. Aktrisalıq karyerası ilə yanaşı, Hanna solo konsertlər verir. 2013-cü ilin sonunda Hanna Şiqula "Oyan və arzula" adlı bioqrafik kitab yazır. Həmin kitabda o, əsasən Rayner Fassbinderlə bağlı xatirələrini, Polşa, Almaniya və Parisdə olduğu illərdə başına gələn maraqlı əhvalatları qələmə alır.

"Həyatımın və aktrisalıq karyeramın ən vacib 20 ili Raynerin adı ilə bağlıdır", - deyən aktrisa hazırda 72 yaşında Parisdəki malikanəsində yaşayır.