Rusiya ilə Türkiyə arasında yaşanan gərginlik bu iki dövlətin münasibətlərilə məhdudlaşmadı. ABŞ və NATO bir tərəfə, çox tez bir zamanda hətta bəzi MDB ölkələri belə problemin çözülməsi üçün öz xidmətlərini təklif etdilər və bu prosesdə bəlkə də birinci Azərbaycan oldu.

Rəsmi Bakı insident baş verəndən az sonra münasibətləri yoluna qoymaq üçün öz vasitəçiliyini təklif etdi. Qeyd edək ki, Bakı təkcə bununla da məhdudlaşmadı. Gürcüstanla Rusiya sərhədində toplanıb qalan maşınlar Azərbaycan ərazisindən Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiya ölkələrinə yola salındı.

Elə Türkiyə özü də MDB–nin türk dövlətlərinin vasitəçilik potensialını dərhal qiymətləndirdi. Parisdə keçirilən iqlim problemlərilə bağlı tədbir öncəsi Türkiyə prezidenti Qazaxıstan prezidentindən onunla V.Putin arasında vasitəçilik etməsini xahiş etdi. N.Nazarbayev də dərhal buna razılıq verdi və özünün radio müraciətində bildirdi ki, o, Türkiyə ilə Rusiyanın münasibətlərinin yaxşılaşması üçün çox çalışıb və indi istəməzdi ki, onun bu səyləri heç olsun.

Amma Paris toplantısında ümidlər doğrulmadı. Rusiya prezidenti Türkiyənin prezidentilə görüşməkdən imtina etdi.

Bundan bir gün əvvəl isə o, Türkiyəyə qarşı tətbiq ediləcək sanksiyaların siyahısını təsqdiq etdi. Kimi bu siyahını mülayim, kimi də çox kəskin siyahı kimi qiymətləndirdi. Hiss olunan isə budur ki, Rusiyanın siyasi isteblişmenti Türrkiyəyə qarşı sanksiyaları bir o qədər də təqdir etmir.

Hətta bu günlərdə rusiyalı təhlilçilərin biri yazmışdı ki, rəsmi Moskva təkcə Suriya səmasını təmizləmədi, həm də ölkənin dükanlarının piştaxtalarını silib–süpürdü. Bəli, baş vermiş prosesləri belə qiymətləndirənlər də var. Təbii ki, əks cəbhənin – Türkiyəyə sərt cavab verməyin tərəfdarları daha çoxdur. Amma burada barmaq hesabı yox, daha çox dəmir mənitq tələb olunur.

Bəlli olduğu kimi, Rusiyanın özünə qarşı geniş sanksiyalar tətbiq olunub. Bu sanksiyaların nəticəsində ölkə iqtisadiyyatına dəyən ziyan milyardlarla dollarla ölçülür. Düzdür, hökumət adamları daim bunun həcmini azaltmağa və bir qədər optimist görünməyə çalışrılar. Fəqət, məsəl var, deyirlər ki, cidanı çuvalda gizlətmək olmaz. İndi Rusiya özünün Türkiyə ilə əlaqələrini məhdudlaşdırmağa çalışır. Amma Türkiyə Rusiyanın ticarət dövriyyəsində ilk iki yerdən birini tutur. Bunun özü Rusiyanın necə bir riskli oyuna girdiyinə dəlalət etmirmi? Təbii ki, edir. Amma Putin normal məntiqlə hesablaşmağı bir o qədər də sevmir.

Olsun. Fəqət burada məsələ tək ticarət dövriyyəsində deyil. Rusiya bir faktı prinsipial olaraq nəzərə almır. Bu ölkə əhəmiyyətli dərəcədə türk amilindən asılıdır. Ukraynada baş verənlər slavyan ittifaqı haqqındakı mifi dağıtdı. İndi MDB-də, eləcə də Avrasiya İttifaqında "musiqi"ni türk dövlətləri sifariş edir. Avrasiyanın lider dövlətlərindən biri Qazaxıstandır. Elə bu ölkədə də Rusiyanın Türkiyəyə qarşı sərt davranmasını heç təqdir etmirlər, ona görə ki, damarlardakı qan bunu diqtə edir. Hətta N.Nazarbayev özü bununla razılaşmağa məhkumdur.

Bəli, demək olar ki, ortada Belarus, eləcə də A.Lukaşenko var. Fəqət həmin A.Lukaşenko da Azərbaycanla əlaqlərinə Rusiya ilə əlaqələrindən bir o qədər də az əhəmiyyət vermir. Bir neçə il bundan əvvəl Rusiya onu dalana sıxarkən onu bu vəziyyətdən Azərbaycan çıxarmışdı və Belarusda bunu təbii ki, yaddan çıxarmayıblar. Ona görə Türkiyə məsələsində potensial vasitəçilərdən biri də Belarusdur. Belə ümid edilir ki, Azərbaycan xahiş etsə, A.Lukaşenko da Türkiyə ilə Rusiya arasında vasitəçilik etməyə razılıq verəcək və özü də bunu məmnuniyyətlə edəcək, çünki qeyd etdiyimiz ki, bu ölkə Azərbaycandan yalnız yaxşılıq görüb.

Qərəz, indi çox variantları götür-qoy etmək olar. Böyük ehtimalla demək olar ki, Rusiya Türkiyəyə qarşı təzyiqlərində tamam təkdir. Bəlkə də ona bu prosesdə təkan verməyə çalışan yalnız Ermənistan və ermənilərdir. Amma onlar da Rusiyanın deyil, özlərinin problemlərini həll etməyə çalışrılar. Elə bir qədər təəccüb doğuran da budur: nədən Moskvada bunu görmürlər?

Rusiyada başa düşməlidirlər ki, türk dünyası ilə əməkdaşlıq onların maraqlarına daha çox cavab verir, nəinki qarşıdurma. Təbii, biz demirik ki, Türkiyənin heç bir qüsuru yoxdur. İndi nə etmək olar? Rusiyada da razılaşmalıdırlar ki, Suriyada müharibə gedir. Müharibədə isə əsgərlər ölür...