İnsanlar kimi zövqlər və baxışlar da müxtəlifdir. Görürsən ki, kimisə futbolçunun çox məharətlə topu qapıya ötürməsi, digərini atletin çox ağır bir yükün öhədəsindən necə gəlməsi, başqa birisini müğənninin məlahətli səsi, kimisə də hətta qəssabın əti sümükdən ayırması heyrətə gətirir.

Burada qəti söz demək, kimin daha üstün zövqə malik olmasını iddia etmək elə də asan deyil. Amma ildə iki həftə olur ki, şəxsən mən insan olduğumdan, yaradıcı və şüurlu varlıq olduğumdan qürur duyuram. Bu, Nobel həftələri olur. Hər il payızda Nobel mükafatları elan olunur və dekabrda da onların təqdim olunma mərəsimi keçirilir.

Bu həftə, daha doğrusu, dekabrın 10-da növbəti Nobel mükafatları təqdim olunacaq. Mən adətən fizika və bir də ədəbiyyat sahəsindəki təltifləri izləyir və onların kursunda olmağa cəhd edirəm.

Bu iki sahədə Nobel komitəsi bu il bizi həqiqətən də təəccübləndirdi. Əvvəlcə fizika sahəsilə bağlı bir-iki cümlə fikrimi bölüşmək istəyirəm.

Fizika sahəsində bu il mükafatın keçmiş sovet, indiki Amerika fizikləri A.Lindeyə və A.Starobinskiyə veriləcəyi gözlənirdi. Amma Nobel komitəsi bu dəfə başqa qərar verdi. Mükafata layiq kəşf spesifik fizika bilgisi tələb etdiyindən onun üzərində dayanmayacağam. Həm də bu haqda artıq bir dəfə yazmışam.

Sadəcə, onu deyim ki, mən A.Lindeni və A.Starobinskini çox görmüşdüm. Əminəm ki, Nobel komitəsi bu iki adamı nə vaxtsa bir daha yada salacaq. Burada isə onu deyim ki, A.Starobinski çox maraqlı alim idi. O, elə də yaxşı danışa bilmirdi, kəkələyirdi. Amma bu ona seminarlarda xarici məruzəçiləri tərcümə etməyə mane olmurdu. Heç kim də onun kəkələməsindən elə bir diskomfort duymurdu. Ən azı ona görə ki, bir də görürdün o deyir: "Sual budur. Cavab isə belə olacaq..." Belə anlarda hamı dərk edirdi ki, bu kəkələyən gənc alim əslində sadə adamlar arasında dolaşmağa məcbur olan dahidir.

A.Linde də maraqlı insan idi. Sovet vaxtı, A.Saxarovun sürgündə olduğu vaxtlarda o, tez-tez Qorki şəhərinə gedir, bu böyük alimə baş çəkirdi. İndi bu, adama adi bir şey kimi görünür. Amma Saxarov sürgündə təhlükəsizlik xidmətlərinin ciddi nəzaərti altında yaşayırdı. Yəqin ki, hər dəfə Qorki şəhərinə, A.Saxarova baş çəkəndən sonra onlar A.Lindeni bərk sorğu-suala tuturlarmış.

Elə ədəbiyyat sahəsində də Nobel mükafatı az təəccübləndirmədi. Yadıma gəlir, rusların məşhur nəşrlərindən biri proqnoz vermişdi ki, bu il Nobel M.Kunderaya qismət olacaq. Amma onu belaruslu jurnalist və yazıçı S.Aleksieviç aldı. Doğrusu, mən bu yazarı oxumamışam. Bircə onu bilirəm ki, bu yazıçının əsərindən götürlümüş bir ifadə 80-ci illlərin axırlarında çox dəbdə idi, yaman tez-tez işlənirdi.

Bəli, deyirlər ki, ədəbiyyat və siyasət sahəsində Nobel mükafatları subyektiv çalarlardan xali olmur. Ola bilər. Amma heç kim deyə bilməz ki, bax, filankəs Nobelə layiq deyildi, amma aldı... Bəlkə də belə demək olardı ki, böyük yazarların heç də hamısı Nobel mükafatı almayıb, amma alanların hamısını bir nəfər kimi böyük yazar adlandırmaq olar.

Qərəz, bu həftə ən azı televiziyalar Nobel təltiflərini xəbərləyəcəklər. Yenə də Azərbaycan və özümüz yada düşəcəyik ki, niyə bizdə Nobel laureatları yoxdur? Hələlik yalnız bircə bakılı – L.D.Landau bu mükafata, Nobelə layiq görülüb.

Amma bildiyimə görə iki azərbaycanlının - Y.Məmmədəliyevin və M.Topçubaşovun bu mükafata layiq görülməsi müzakirə predmeti olub. Gəl ki, hər dəfə bir problem çıxıb ortaya və nəticədə də bu iki böyük alim Nobel sahibi ola bilməyib.

Fəqət bundan bikef olmaq lazım deyil – bir az əvvəldə dedim ki, layiq olanların heç də hamısı bu mükafatı almayıb. Həm də bu, bir bəşəri məsələdir və üstəlik, unutmaq lazım deyil ki, bu il Nobel mükafatı alanların sırasında türk əsilli ABŞ kimyaçısı da vardı. O, Nobel mükafatı almış ikinci türkdür.

Əsas odur ki, kimliyindən, hansı millətə mənsubluğundan asılı olmayaraq bu insanların hamısı bizim dünyagörüşümüzü, mənəvi dünyamızı zənginləşdirməklə məşğuldurlar. Onlarla birlikdə biz hər il bir boy böyüyürük və insan olduğumuzdan qürur duyuruq.

Ona görə də gəlin bu Nobel həftəsini diqqətlə izləyək. Qoy, bu günün ziyası bizim də üstümüzə düşsün.

Bu gün həqiqətən də ziya günüdür, ziyalı günüdür. Nobelin öz sərvətini necə qazanması haqda bizim yazarların dürlü mülahizələrini də unudaq, çünki bu, heç nəyi həll etmir. Bakı neftinin sayəsində varlanan çox olmuşdu. Amma gəl ki, Nobel çox olmadı. Cəmi bir nəfər oldu...